Bilgi Seli

Sineği Öldürmek Neden Zordur?

2008-08-29T10:56:00.002+02:00

Bana anlamsız görünen birçok konuda bilim adamlarının yaptıkları araçtırmaların zaman ilerledikçe benim o zaman farkında olamayacağım kadar uzak olduğum konularda ciddi yararları olabildiğini biliyorum. Ancak bu seferi konu bana çok enteresan geldi. Şöyle ki: bilim adamları üşenmeyip bir sineği ezerek öldürmenin neden zor olduğunu araştırmışlar. Sonuçta, sineklerin vurulmaktan kaçıp kurtulma yeteneklerini, hızlı çalışan beyinlerine ve bir sonraki hareketi planlama yetilerine borçlu olduklarını bulmuşlar.

Görünmezliğe Doğru

2008-08-13T08:25:00.005+02:00

Harry Potter'ın görünmez pelerini çok yakında gerçek olacak gibi görünüyor. Yıllardır insanlığın en çok istediği özelliklerden biri olan görünmezliğin çizgi romanlardan çıkıp bilim adamlarının çalışmalarıyla gerçek dünyayla buluşmasına az kaldı.

Berkley'deki Kaliforniya Üniversitesinden Xiang Zhang'nin önderliğinde ilerleyen projede yaşanan gelişme geçtiğimiz hafta Nature ve Science dergilerinde yayınlandı ve ışığı kırarak asıl cismin üzerinden akmasını sağlayan üç boyutlu maddelerin geliştirildiği açıklandı.
Detayları ve görünmezliği bilimadamlarının nasıl sağlamaya çalıştıklarıyla ilgili çalışmaları aşağıdaki linklerde bulabilirsiniz:

Migros Maxi Marketleri Satın Aldı

2008-08-02T15:01:00.001+02:00

Türkiye'nin en büyük gıda perakendecisi olan Migros, Koç Hollding'ten sonra yeni sahibi ile birlikte büyümeye devam ediyor. ilk satın alma Hamoğlu Holding'e ait Maxi Marketlerle gerçekleşti. Bundan sonrasi için perakende pazarında satınalmalar devam edecek ve pazarda satınalmalarla birlikte yeni büyük oyuncular oluşacak gibi görünüyor. Özellikle yerel zincirler başka yerel zincirleri satın alarak büyümeyi tercih ediyorlar. Aynı şekilde pazarın asıl büyük oyuncuları da benzer bir yoldan gitmeye devam edecek görünüyorlar.

İlgili Link: "Migros, uzun süredir flört ettiği Maxi marketleri bünyesine kattı" (Referans)

Erke Dönüyor

2008-07-30T17:50:00.002+02:00

Türk menşeili ERKE Erke Araştırmaları ve Mühendislik Anonim Şirketi'nin bütün dünyaya hediyesi olan önemli buluşu "Erke Dönergeci"nin, 2006 yılındaki basın toplantılarından sonra internet patentinin ortaya çıkmasının ardından, çalışma prensipleri ve hareket halindeki görüntüleri.
Not: Videonun orjinalliğiyle ilgili resmi bir duyuru söz konusu değil. Konuyla iliglii Mehmet'in daha önce yazdığı Uçangaçlı Dönergeç yazısını okuyabilirsiniz.

Google’a Rakip Geldi: Cuil.com

2008-07-30T11:57:00.003+02:00

Dünyanın en çok kullanılan arama motoru Google’a rakip geldi. Google’den ayrılan mühendislerin yarattığı yeni arama motoru www.cuil.com yayın hayatına başladı.

Bağlantı: "Google’a rakip geldi: cuil.com"

GSM'de Numara Taşınabilirliği Savaşı

2008-07-28T08:16:00.002+02:00

GSM'ciler 10 milyon aboneden pay kapmak için savaş hazırlığında. Daha nönce de 3G teknolojisi üzerine yazdığım yazıda belirttiğim gibi artık tam olarak savaş başladı. Numara taşınabilirliği bu yıl sonuna doğru geliyor. İşte GSM şirketleri ve stratejileri:

TURKCELL
* Önceliği mevcut 35 milyon aboneyi tutmak.
* Kampanyaları cazip hale getirecek.
* Farklı fiyat teklifleri devam edecek.
* Kaliteli iletişim için yatırımlarını 800 milyon dolara çıkardı.
* Altyapıyı iyileştirmeyi sürdürüyor.
* Marka işbirlikleri sürecek.

AVEA
* Türk Telekom'un desteğini arkasına aldı.
* Teknik altyapısını hazırladı.
* Merkezi Referans Veritabanı'nın kurulumu tamamlandı.
* İnternet sayfasında aboneleri bilgilendirmek için bir bölüm açtı.
* Abonelerin kimlik bilgilerinin doğrulanması aşamasına geçti.
* En büyük kozu kamu personeline yönelik tarife seçenekleri.

VODAFONE
* Küresel deneyimi Türkiye'ye taşıyacak.
* En güçlü silahı cazip kampanyalar.
* Bir ay içinde büyük bir lansman planlıyor.
* Çok seçenekli tarifeleri gündeme getirecek.
* Şirket uzun zamandır kullandığı numarasını değiştirmek istemeyen aboneyi hedefliyor.

Not: Haberde geçen Vodafone'un büyük lansmanının iPhone olduğunu sadece ben düşünmüyorum, değil mi?

"GSM'ciler 10 milyon aboneden pay kapmak için savaş hazırlığında..."

Dubai’ye Devinen Bina Geliyor

2008-07-26T21:57:00.001+02:00

Dinamik Kule adı verilen 80 katlı binanın her katında bulunan prefabrik dairelerin her biri de birbirlerinden bağımsız devinim halinde olacak. Böylece binanın şekli de sürekli değişecek.

"Dubai’ye devinen bina geliyor"

Yeni Bir Başlangıç

2008-07-26T10:30:00.002+02:00

Uzun zamandır buraya uğramıyoruz. Farkındayız. Mehmet'in de benim de işler yoğun olunca bir zaman ayırıp burayı ayakata tutamadık. Takdir edersiniz ki birçok yazıyı yazmak için gerçekten araştırmak, okumak, takip etmek ve güncel kalmak gerekiyor ki bu da oldukça zaman alıyor. Bundan sonrası için en azından vakit buldukça daha kısa ama güncel haberleri ve bilgileri sizlerle paylaşmak istiyoruz. Bunu bir söz olarak algılamayın tabiki ama en ezından bir çabamız olduğu biline :)

DVD Savaşları: The End

2008-02-19T12:38:00.003+02:00

Ve kazanan Blue-Ray ile Sony-Panasonic işbirliği...
İlgili Haber: Toshiba says to quit HD DVD, ending format war
İlgili Yazı: DVD Savaşları

Küresel Isınma ve Yapay Hayat [Güncelleme]

2007-10-06T21:01:00.000+02:00

İlgimizi çeken konularla ilgili yazıları yazdığımız gibi bırakmıyor aynı zamanda gelişmeleri de takip ediyoruz. Daha önce yazdığım iki konuda size güncel bilgiler vermek istiyorum.
İlki küresel ısınmayla ilgili. Geçen hafta içinde bilim adamları kuzey kutbundaki sıcaklıkların istanbuldakiyle aynı olduğunu (abarttığımı sanmayın 22 derece) hatta kutupta yağmur yağdığını bildirdiler. Konuyla ilgili ntvmsnbc.com'daki haberi buradan (Kuzey Kutbu gözlerimizin önünde eriyor) okuyabilirsiniz. Korktuğumuz başımıza gelemk üzere ve biz hala farkında değiliz. İyiye değil, aksine kötüye gidiş devam ediyor.
İkinci haberimiz Yapay mısın, Gerçek mi? yazı dizisiyle ilgili. Yine ntvmsnbc.com'daki habere göre Dr.Venter pazartesi günü (8 Ekim 2007) tasarım ürünü genlerin geliştirilmesinde büyük bir adım olarak kabul edilecek ilk yapay yaşam biçimini açıklayacakmış. Bu konudaki haberi de buradan (Yapay yaşam elde edildi iddiası) okuyabilirsiniz. Umarım bu teknoloji yazdığım yazıdaki korkuların aksine insanlık için iyi yönde kullanılır.

Yeni Bir Nesil Geliyor: 3G...

2007-09-22T21:13:00.000+02:00

Teknolojideki G harfiyle tanışmam 2004 yılına dayanıyor. 2004’te bir arkadaşımla birlikte benim için hala güzel bir tecrübe ve bilgi birikimi olduğuna inandığım “2G ağ dizaynı” adlı bir proje yapmıştık. Bu projeden sonra bu konudaki gelişmeleri yakından takip eder oldum. Şimdilerde ise herkes bu konuyu yakından takip ediyor. Farkındasınızdır, Eylül ayı başında Turkcell’in kazandığı, diğer operatörlerin ise haksız rekabeti gereke gösterip teklif vermediği bir 3G ihalesi geçirdik. Peki nedir bu G’ler ve GSM pazarında neler olmaktadır?
Önce kısaca bu G’lerin gelişiminden bahsedelim. Kısa bir süre öncesine kadar, sadece yazı ve sesle haberleştiğimiz zamanlarda 2G teknolojisini kullanmaktaydık. Sadece ses ve metinden oluşan yani SMS, konuşma, telekonferans gibi hizmetlerden yararlanabiliyorduk. Daha sonra MMS teknolojisi geldi ve 2G, 0.5lik bir ilerlemeyle arada bir teknoloji olan 2.5G’ye atladı. Aslında biz arada gezinirken birileri 3G ile zaten tanışmıştı.
3G teknolojisi ise sadece yazı ve metin içermemekte, aynı zamanda görsel olarak da data aktarımına izin vermekte. Her ne kadar bu gelişme oldukça basit görünse de, bu teknolojinin alt yapıda ciddi bir ilerleme gerektirdiğini unutmamak gerekiyor. Çünkü görüntü aktarımı çok daha büyük bir bant genişliğine ve daha hızlı bir teknolojiye ihtiyaç duyuyor.
Peki bu teknoloji yıllardır vardı da bize niye bu kadar geç geldi?
Bu sorunun ardında aslında bir pazarlama savaşı ve yapılan yanlışlar dizisi yatıyor. 3G ihalesinin geçmişi 2005 yılına dayanmakta. 2005 yılında Turkcell bu teknolojinin ayak seslerinin Avrupadan Türkiye’ye doğru geldiğini diğerlerinden önce duyduğundan bununla ilgili çalışmalarına zaten başlamıştı ve 2005 yılı sonunda bu ihale bekleniyordu. Ancak “haksız rekabet” gerekçesiyle 2006 yılına kalan ihale ancak 2007 Eylül’de gerçekleşebildi.Peki neden?
İlk sebep diğer operatörlerin bu konuda Turkcell kadar hazır olmaması. Bu da bir noktada sektörde “haksız rekabet” olarak değerlendirildi. Bunun sebebi de aslında basit. Türkcell alt yapıyla ilgili çalışmalar yaparken Aria ve Aycell birleşmeyle, Telsim ise yeni sahibini aramakla meşguldü. Daha iyi fiyat almak ve sektörde monopoliyi engellemek isteyen Telekomünikasyon sektörü ihaleyi önce 2007 Nisan’a sonra ise 2007 Eylül’e erteleyecekti. Asıl stratejik savaş ise bu noktadan sonra başladı. Çünkü Turkcell bu hazır alt yapısının avantajını kullanmak isterken, diğer operatörler bu rüzgarın önüne “numara geçişi”ne izin veren kanunla geçmek niyetindeydiler. Ancak beklenen olmadı. Çünkü kanunun çıkmasıyla Turkcell’in konuyu Danıştay’a taşıması bir oldu. Turkcell, 532’li hatların değerini gerekçe göstererek “numaranın tüketicinin mülkü olmadığını, numaranın devletten operatör tarafından kiralanmış bir mülk olduğunu” iddia ederek kanunu mahkemeye verdi. Haliyle yargıda olan kanun uygulanamayacağından diğer operatörler için bu koz kaybolmuş oldu. Buradaki koz neydi derseniz tabiki “fiyat”. Çünkü hangi tarifeye bakarsanız bakın, Turkcell’in daha pahalı olduğunu göreceksiniz.
Daha ucuza konuşturma stratejisi hem Vodafone’un hem de Avea’nın Turkcell’i vurduğu tek nokta. Çünkü hem kalite hem de kapsama açısından Turkcell’in gerisindeler. Avea entegrasyondan sonra başladığı yeni baz istasyonu lokasyonlama konusunu hala çözebilmiş görünmüyor. Bu konu biraz çelişkili göünse de işin teknik tarafı daha farklı. Çok fazla detaya inmek istemiyorum ancak şu kadarını söyleyebilirim, Aycell ve Aria birleşmeden önce kapsama alanıyla ilgili Türkiye’ni farklı bölgeleride farklı şriketlerle çalışmaktaydılar ve bu sebeple birleşmeyle birlikte baz istasyonalrının çoğu sökülmek ve yeniden yapılacak olan optimizasyonlar ve anlaşmalarla yerleştirilmek zorunda kalındı. Vodafone ise fiyat avantajını ön plana çıkartıp kapsama alanını da genişleteceği söyleyerek müşteri portföyünü genişletmeye çalışıyor. Kısa süre öncesine kadar istanbul’un %99.9’unu kapsadıklarına dair billboardları görmüşsünüzdür. Tıpkı Avea’nın Türkiye’nin %93’ünü kapsadığını söylemesi gibi. Şu anda Vodafone’un meşgul olduğu diğer konu ise nitelikli çalışanları işe almak.
Bu arada Turkcell’de boş durmuyor ve hergün “kesintisiz bağlantı”, “yüksek kalite” gibi konseptlerle diğer operatörlerin fiyat kozunu kırmaya çalışıyor. Bu konuda başarılı olduğu da bir gerçek. Çünkü diğeroperatörlerle İstanbul’da bile bazı noktalarda hattan düşüyorsunuz, yani kapsama alanı dışında kalıyorsunuz. Bu kouda detaylı sorularınız olursa mail atabilirsiniz.
3G ihalesine geri dönelim. Turkcell iyi hamlelerle numara taşınabilirliği engelini önünde kaldırdı ve şimdilerde 3G rüzgarını önüne alarak pazar liderliğini pekiştirmeye ve fiyat sebebiyle kaybetmekten korktuğu müşterilerini markaya bağlamaya çalışıyor.
Buraya kadar okuduklarınız özeti ise aslında şu: Olan yine bize oldu. Çünkü diğer operatörlerin rekabet gücü kırılmış oldu, bu da rekabetin azaldığı bir pazarda bizlerin hem daha kaliteli hem de daha ucuza hizmet alma hakkımızın önüne kocaman bir taş koydu. Eğer numara taşıabilirliğiyle ilgili karar onanmış olsaydı, bugün daha ucuza ve daha kaliteli konuşuyor olabilirdik. Bu ihalenin bir ihale olmaktan uzak olduğunu belki birileri farkeder de vatandaşa da hizmet etmiş olur.
Eminim şimdiye kadar olanların çok az kişi farkında. Ama herkes zaman içinde azalmasını beklediği faturaların kabardığını görünce daha “farkında” bir toplum olacağız. Hiçbir ihale de bu halkın iyiliğine sonuçlanmadı şimdiye kadar, haydi hayırlısı...

Not: Bu yazıyı, konuyu sizlerle hemen paylaşabilmek istediğim ancak zaman kısıtım da olduğu için ilgili bağlantılarla destekleyemedim.

Güncelleme [25/09/2007]: Az önce bu haftanın BusinessWeek sayısında okudum. İhale, şartlar uygun görülmediği için iptal edilmiş. Süreyya Ciliv "Türkiye kaybediyor" derken, diğer operatörler 3G ihalesinden önce numara taşınabilirliğinin onaylanması gerektiğini söylemişler, 3G ile ilgili altyapı çalışmalarının da sürdüğünü belirtmişler. Türkiye strateji savaşlarının ve aslında geçmişte yapılmış hataların bedelini ödemeye devam ediyor. ihale 2008'e kaldı. Şimdiden 3 sene geriden takip ediyoruz teknolojiyi. Sonumuz hayrola...

D-Smart Goruntu Kalitesi Tartismasi

2007-09-10T14:13:00.000+02:00

Su gunlerde televizyonlarda Sahan'li D-Smart reklamlari sikca yayinlanmaya basladi. D-Smart'in goruntu kalitesinin Digiturk'tekinden iyi oldugunu iddia eden bu reklamlar merakimi cezbetti, nedir bu isin asli diye arastirdim ve yine bilmedigim pek cok sey ogrendim. Efendim benim anladigim Turksat uzerinden alinan yayinlarin goruntu kalitesi Digiturk yayinlarindan yuksek. Bu avantajdan D-Smart da faydalaniyor. Bu durum da reklamdaki iddiayi dogru ama eksik kiliyor.

Iki tarafin iddialarini okumak istiyorsaniz D-Smart'in iddiasinda bahsettigi noter kaydini burada bulabilirsiniz. Digiturk'un savunmasi diyebilecegimiz Aksam gazetesinde cikan yazi ise surada.

Eger evinize siradan bir uydu alicisi alip yayinlari izliyorsaniz bunu Turksat 2A uydusu uzerinden yapiyorsunuz. Televizyon kanallari bu uydu uzerinde yayin yapmak icin kapasite satin aliyorlar. D-Smart da bu uydu uzerinde kapasite satin alip kendi sifreli kanallarini yayinliyor. Siz D-Smart abonesi oldugunuzda yine bu uydu uzerindeki sifresiz kanallari ve D-Smart paketi kapsamindaki bazi sifreli kanallari izleyebiliyorsunuz. Yani D-Smart abonesi iken izlediginiz sifresiz kanallarin kalitesi normal bir uydu alicisi kullanarak izlediginizle ayni.

Bundan farkli olarak Digiturk kendi paketindeki butun kanallari (normalde sifreli olmayan kanallar da dahil) Eutelsat uydusu uzerinden yayinliyor. Bunu yaparken de bu kanallarin yayinlarini Eutelsat uzerinde satin aldigi kapasiteye sigdirmak zorunda. Anladigim kadariyla bu yuzden bazi kanallarin goruntu kalitelerinde bir azaltmaya gidiyor. Bu azaltmanin ne kadar hissedilebilir oldugunu bilmiyorum fakat cok dikkat cekici oldugunu zannetmiyorum. Sahan'in "bir uydudan aliyor sikistiriyor tikistiriyor diger uyduya gonderiyor" derken anlatmaya calistigi da bu.

D-Smart'in noter yazisinda yazilanlari inceldigimde Digiturk ve D-Smart yayinlarinin bit-rate degerlerinin kiyaslandigini gordum. Bit-rate terimi saniyede gonderilen veri miktarini anlatiyor. Mesela ayni yayin icin bir kanal saniyede 1 Mb digeri ise 2 Mb veri gonderiyorsa ikincisinin daha kaliteli oldugunu soyleyebiliriz. Fakat bu durum ayni sikistirma yontemini kullanan iki yayin icin gecerli. Aksam'da yayinlanan yazida Digiturk'un yayinlarini degisken bit-rate ile yaptigini bu yuzden bu karsilastirmanin saglikli olmadigini iddia ediyor. Degisken bit-rate uygulamasi ise goruntunun karmasikligina gore degisen bit-rate degeri kullanmak anlamina geliyor. Mesela boyle bir yayinda daha hareketli ve cok renkli sahneler daha yuksek bit-rate ile gonderilirken duragan goruntuler daha dusuk bit-rate ile gonderiliyor. Dolayisiyla degisken bit-rate'li yayinin kalitesini anlamak icin ortalama degerlerine bakmak gerekli. Noter kaydindan boyle bir ortalama alma calismasi yapilmis gibi gozukmuyor. Fakat rapordaki "hic bir zaman Digiturk'un bit-rate degerinin Turksat'in ustune ciktigini gorulmedi" ifadesinden ortalama olarak da daha yuksek oldugunu anlayabiliyoruz.

Aksam gazetesinde cikan yazida aslinda noter raporunun icerigine bir itiraz yok. Itiraz ettikleri nokta Turksat uzerinden yapilan yayinlarin kalitesini reklamlarda D-Smart'in kendisinden kaynaklandigi iddia ediyor gozukmesi. Gercekten de herhangi bir uydu alicisiyla da Digiturk'ten yuksek kalitede yayin almak mumkun, bu durum D-Smart'a ozel degil. Iste bu yuzden mesele mahkemelik olmus.

Buyuk resme bakacak olursak bu olay daha derin problemler barindiriyor. Birincisi, teknoloji ile ilgili kavramlarin halka anlatilmasi konusu. Az once bahsettigim konularin bir reklamda anlatilmasi, izleyenin de bunu anlamasi mumkun degil. Zaten reklamin kendisi de bu sikintiyla dalga geciyor. Profesorun karmasik aciklamalari karikaturize edilip, mesele basitce bir noter raporuyla neticelendiriliyor. Kimse raporda ne yazdigini okuyacak degil nasil olsa.

Ikinci problem reklamcilik ahlakiyla alakali. Reklamlari izlemek benim icin cok ilginc bir aktivite halini aldi. Ozellikle teknolojik konularin reklamlarda kullanilis bicimi cok ilgi cekiyor, bundan sonra bu konuda yazilar yazmayi planliyorum. Fakat reklamlarda gercegin carpitilmasi veya en azindan gercegin ise yarayan kisimlarinin abartilip diger kisimlarindan hic bahsedilmemesi beni cok rahatsiz ediyor. Ama sanirim isin dogasi geregi bu boyle olacak.

Garip Akımı: Postmodernizm...

2007-08-28T20:42:00.000+02:00

Ben muhtemelen ortaokul sıralarında ortaokul aşklarıyla, dışarıdaki havanın soğuk oluşuyla ve ikinci dönemin ilk sınavlarıyla uğraşırken ülkemde postmodern devrimler olmaktaydı. O zamanlar bile bu postmodern kavramını anlamaya çalışmış ama becerememiştim. Sıkılırdım ben bir süre sonra böyle ciddi mevzulardan. Aradan zaman geçti, benim aklımda binlerce yeni terim yer etti ama postmodern tanımı hiçbir zaman tam olarak oturmadı kafamda. Ne zaman karşıma çıksa bir süre düşünmem gerekirdi. Bir süre önce okuduğum bir yazıdan sonra konuyla ilgili düşüncelerimi ve bilgilerimi sizinle paylaşmak istedim. Önce bir tanıma bakalım güvendiğimiz bir kaynaktan. Postmodernizm, Wikipedia'da şu şekilde tanımlanmakta:

"...belirli bir durum icinde ve olumlu ya da olumsuz anlamda modernizmden farklılaşan, tüm siyasal ve maddi/toplumsal değişimleri, öte yandan düşünsel ve kuramsal ürünleri ve kültürel pratikleri kapsayan bir formülasyon"

Bu tanıma bakacak olursak aslında postmodernizmi modern yaklaşımdan ayıran çok belirgin bir çizgi yok. Sadece bir farklılaşmadan bahsedilmiş ancak bu farklılaşmanın ne kadar büyük bir farklılaşma olacağı belirtilmemiş. Zaten eğer siz de bir araştırma yaparsanız postmodernizm ile ilgili birden fazla tanım olduğunu ancak bunların hiçbirinin modernizm ile aralarına belirgin bir çizgi çizemediğini göreceksiniz. Hatta modernizm ile postmodernizm arasında bir fark bulunamaması sebebiyle postmodernizmin yeni birşey olmadığı ile ilgili tartışmalara takılacaksınız ki ben de bunun bir savunucusuyum. Bana sorarsanız aslında kimsenin postmodern tanımını tam olarak ayırdedememesine rağmen bir çalışmaya ya da anlayışa bu ismi vermesi soru işaretleriyle dolu bir yaklaşım. Hatta artık anlaşılamayan sanat eserlerine "postmodern eser" denmesi çok kolaycı ve popüler bir yaklaşım haline geldi. Öyle ki postmodern tanımının darbelerden farklı alanlarda kullanıldığını ilk olarak duymam, her konuda sohbet etmekten büyük zevk aldığım bir arkadaşımla yeni okumaya başladığım bir kitap -Selim İleri - Fotoğrafı Sana Gönderiyorum- üzerine olan konuşmamızda çıkmıştı. Kitabı okurken ilk hikayeden sonra açıkçası mekanı bile kafamda tasarlayamaz olmuştum. Ya ben aptaldım, ya da bu işte bir terslik vardı. İkisi de değilmiş, o iş postmodernmiş.
Postmodernizm ilk kez ikinci dünya savaşından sonra Arnold Toynbee tarafından ortaya atılsa da, bir anlayış olarak görülmesi ilk kez mimarî alanından çıkmış. İlk kez Charles Jencks tarafından Saint Louise'deki modern binaların yıkılıp yerlerine zamanın yeni bakış açısıyla yeni binalar yapıldığında ortaya atılmış -15 Temmuz 1972- Daha sonra diğer sanat ve meslek dallarına geçmiş ve yeni yaklaşımlar oluşturmuş. Yine sosyal bilim dallarından biri olan felsefe ile ilgili tanımdan devam edelim:

Postmodern felsefe, genel olarak belirgin bir şekilde Platon'dan günümüze uzanan felsefe geleneğinin ("metafiziksel felsefe" olarak adlandırılan) yadsınması girişimidir. "Özcülük", "temelcilik", "gerçekçilik", "nesnellik", "özne" ya da "ben" gibi modern felsefeye içkin kavramların genel geçerlilikleri sorgulanmakta ve büyük ölcüde yadsınmaktadır. Postyapısalcı felsefe ise, farklı düşünürlerce farklı şekillerde ortaya konulmuş yapısalcılık-sonrası belli bir felsefe eğiliminin genel adıdır ve postmodern düşüncenin en önemli kuramsal ayağını oluşturmaktadır.

Buradan da anlayacağınız üzere aslında postmodern yaklaşım yeni bir oluşum olmaktan çok -ilk olarak eski binaların yıkılmasından sonra yenilerinin yapılmasından doğduğu gibi- "eskiyi inkar etme eğilimi"dir. Daha da açıklamak gerekirse, postmodernizm eskinin içinde bulunduğu kuralları yıkmak, yok saymak, eskisinden daha farklı -?- yapmak gibi ilkeler barındıran bir yaklaşımdır. Postmodern darbe olarak nitelendirilen ve bu kelimeyle tanışmamı sağlayan darbenin bu şekilde tanımlanmasının sebebi de aslında daha öncekiler gibi top tüfekle değil, akıllıca ve kansız bir şekilde yapılmasındandır. Peki bu tanımlar yeterince açık mıdır? Örneğin, eski evlerde bulunan cumbaların kaldırılması ve evlerin cumbasız - etrafı ve üstü kapalı olan balkon- yapılması büyük bir farklılık mıdır? Kime göre farklılık , kime göre ne kadar büyük bir farklılıktır? Bu mimarlıkta postmodern bir yaklaşım mıdır?
Bütün bu tanımların hiçbiri hâlâ bize sadece bir anlayışı vermekte ancak bunu tam olarak modernizmden ayıramamakta -ya da ben bu farkı görmemekteyim. Çünkü bir yaklaşımın yeni bir akım olabilmesi için daha öncekilerden ya da eş zamanlı yaklaşımlardan bir çizgiyle ayrılması gerekmektedir. Örneğin "sanat için sanat" akımı, yaşamı sanki sanatçının yaşayan kişi değilmiş gibi tamamen dışarıdan irdeleyen eserler vermesi ve daha derin betimlemeler içermesi gibi belirgin özellikeriyle diğer akımlardan ayrılabilir.
Şimdi bambaşka bir yerden bakalım meseleye: postmodernizm doğru bir tanımlamamıdır? Postmodernizm, kelime kökü itibariyle içinde çelişkiler barındırmakta ve temelinin sağlam olmadığını, yanlış bir anlayış olduğunu haykırmaktadır. Postmodern, "modernin ötesinde, sonrasında" demektir. Peki modernizm nedir?

"...Modernizm ticaretten felsefeye her şeyin sorgulanmasının gerekliliğini savunur. Böylelikle kültürün öğeleri yeni ve daha iyi olanla değiştirilebilir. Modernizme göre 20.yy'ın ortaya çıkardığı yeni değişiklikler ve yenilikler kalıcıydı, aynı zamanda yeni oldukları için 'iyi' ve 'güzeldi' ve toplum dünya görüşünü bu öngörülere göre gözden geçirip uyarlamalıydı."

Bu açıklamadan da anlaşılacağa üzere ve aslında hepimizin bildiği gibi modern olan, yeni olandır o zaman postmodern nedir? Daha yeni olan mı? Daha yeni olan diye bir tanım yapılabilir mi? Ortada bir 'yeni' ve bir de 'daha yeni' varsa, eski hangisidir? Eğer bir eski varsa diğeri yeni olan değil midir? "kusursuz" deriz de "çok kusursuz" denilebilir mi? ya da "çok muhteşem"?
Postmodernizm olarak tanımladığımız anlayış aslında modern yaklaşımdır ve aslında günümüz sanat anlayışının kuralsız eserler vermeyi kabul ettiği unutulup bunun yeni bir akım olması gerektiği düşüncesi kafalarda hüküm sürdüğünden bu durum yeni bir anlayış olarak kabul edilmiştir. Gelin görün ki bu modern zamanın sanat anlayışı benim çime hiç mi hiç sinmemiştir. Buyrun benim durumumu özetleyen karikatür: "Postmodern Silliness"...

Yapay Mısın, Gerçek Mi? (3)

2007-07-15T11:36:00.000+02:00

Bu konudaki tartışmalardan ikincisi bir öncekiyle çelişen bir noktada. Bazı bilim çevreleri monopol bir pazarın etik olmadığını savunurken bir başka cephe de sentetik biyolojinin sırlarının açıklanmasının dünyayı daha kötü etkileyebileceğini düşünüyor. Çünkü eğer sentetik biyolojinin sırları açıklanırsa bunun teröristler tarafından en güçlü biyolojik silahlara dönüştürülmemesi için hiçbir sebep yok. Counter Punch’da yayınlanan “Synthetic Biology: Genetic Engineering on Steroids” ve Businees Week’te yayınlanan “On The Brink Of Artificial Life” yazılarında Stanford üniversitesinden David Magnus’un “Görünen o ki bunu kontrol etmek imkansız” sözlerine yer verilmiş. Magnus bu tür iyi canlılar oluşturulmaya çalışılırken çok güçlü patojen canlıların da oluşturulabileceğini söylüyor. Bu konuda New Scientist dergisinin editörlerinin söylediği de Magnus’u destekler nitelikte:

“If there ever was a case for scientists around the world to engage in sensible self-regulation before a nightmare becomes reality, this is it." (Counter Punch).

Bu söylenenlere Dr.Verner’in tepkisi ise ilginç: “Patent kritik bir kelime ve insanlar sentetik canlılardan korkuyorlar”. Bana kalırsa korkmakta haksız da değiliz. Biraz abarttığımı düşünebilirsiniz belki ama Dr. J. Craig Vernet Enstitüsünün resmi sitesinde de okuyabilceğiniz 2003 yılında yapılan “14 günde 5386 çiftten oluşan bir bakteriyofaj DNAsını sentezledikleri” açıklamasından sonra 3 Kasım 2003 tarihli Federation of American Scientists (FAS)’ın yayınladığı “The Darker Bioweapons Future” başlıklı CIA raporunda kısa değerlendirmeler yapılmış ve şöyle denilmiş:

“The effects of some of these engineered biological agents could be worse than any disease known to man.”

Bu konuda araştırma yaparken Wall Street Journal’da yayınlanan konuya biraz pazar gözüyle ve ekonomik açıdan bakan “J. Craig Venter's next big goal: Creating new life” yazısında şu hatırlatmaya rastladım:

“The dangers are real. Almost any skilled geneticist with a laptop, published gene sequence information and mail-order DNA can potentially create a lethal artificial pathogen. Three years after Dr. Wimmer created his artificial polio virus, other U.S. scientists caused even greater alarm when they resurrected the deadly 1918 "Spanish flu" virus, which killed more than 40 million people at the beginning of the 20th century.”

Bu konudaki üçüncü tartışmaysa diğer genetik konulardaki tartışmayla aynı: “etik değerler”. Biyoloji konusunda çalışan bazı bilim adamları sentetik canlıların oluşturulmasıyla “farklılık” ve “seçkinlik” kavramlarının kaybolacağını düşünüyor. Bu konuda daha önce de bu konularda David Magnus ile beraber çalışmış olan Arthur L. Caplan yapay hayatın Tanrılaşmak olmayacağını ama bunun kendimizi algılayaşımızı ve seçkinliğimizi azaltacağını söylüyor. (Business Week) (Caplan ve Magnus’un Dolly’nin kopyalanmasıyla başlayan sürecte, sentetik hayata ulaşmanın hangi yoldan geçtiği ve etik sorunlarla ilgili Science Magazine’de 1999’da yayınlanan Ethical considerations in synthesizing a minimal genome makalesini okuyabilirsiniz. Bu iki bilim adamının ve beraber çalıştığı grubun bazı etik konularla ilgili kaygıları çözmekle birlikte o günlerde sordukları bazı soruları hala cevaplarının bulunamadığını okumuş olacaksınız.)

Sentetik biyoloji konusunda ABD’deki diğer şirketlerde boş durmuyor elbette. Ancak son zamanlardaki gelişmeler hem bu işle ilgilenen bazı bilim adamlarını hem de konuya uzak da olsa ilgili kişileri rahatsız etmeye başladı. Çünkü bu tür bilimsel çalışmaların yararlarını hepimiz bilsek de iyilikten büyük kötülükler doğabileceğini daha önce tattık. Bu noktada size Einstein atom bombasının yapılmasına giden yolda iyi niyetiyle nasıl öncülük ettiğini ve sonradan duyduğu pişmanlığı hatırlatmak isterim. Aynı atom bombasında olduğu gibi sentetik biyoloji konusunda da dikkatli davranmakta fayda var tabiki ama bunu yapacak olanlar yine bilim adamları. Zamanla neler olacağını göreceğiz. Hatta Dr.Craig’in sözlerine bakılırsa yapay canlıyı görmemiz sadece aylar alacak:

Dr Venter said that, in the light of this success, the culmination of a decade’s work, he will be attempting the first transplant of a lab-made genome to create the first artificial life “within months.” (“Telegraph: First artificial life 'within months”)

Bütün bu araştırmaları yaparken biraz fazla derinlere daldım ama sizi de sürüklemek istemiyorum boğulmayın diye. Bir taraftan da Türkiye’de konuyla ilgili nelerin yapıldığını, öncesinde tabiki yapılıp yapılmadığını da merak etmekteyim. Bu konuda bilgisi olan arkadaşlardan bildiklerini bizlerden esirgememelerini isterim

Yapay Mısın, Gerçek mi? (2)

2007-07-05T11:54:00.000+02:00

Şirket (J.Craig Venter Enstitüsü) yıllardır sürdürdüğü çalışmalardan sonra oluşturduğu bilgi birikimini petrol rezervlerini değiştirerek ya da diğer karbon içerikli maddeleri işleyerek daha temiz yakıt üretebilen yapay böcekler, hastalıkları iyileştiren bakteriler gibi canlılar üretme yolunda kullanmak istiyor. Tabiki bu tür çalışmaların karşı tarafında, alıcı rolündeki şirketler petrol rezervinin hızla azaldığı, küresel kirliliğin aynı hızla arttığı dünyamızda konuyla yakından ilgileniyorlar. Enstitü şimdiden 13 Haziran’da yaptığı açıklamada, BP PLC ile yer altındaki kömür ve petrol yataklarını daha temiz yakıtlara çeviren böcekler üzerine çalışma konusunda anlaştıklarını duyurdu (BP’nin konuyla ilgili açıklaması). BP'nin bu konuya 500 milyon $ gibi bir rakam ayırdığını düşünürseniz pastanın büyüklüğü konusunda da bir fikir sahip olursunuz.

Bu pastanın sadece BP tarafından karşılanan kısmı. Pastayı büyüten o kadar çok vakıf ve kuruluş var ki bu çalışmaları yapan şirketlerin sayısı gün geçtikçe artıyor. Tabiki öne çıkanlar yine birkaç tane. Benzer çalışmalar MIT ve Stanford üniversitelerinde de yapılmakta. Oyuncular güçlü ve çeşitli vakıflardan destek de alıyorlar. Bill Gates Vakfının büyük bağışlar yaptığı Emeryville Amyris Biyoteknoloji şirketinin de bu büyük ounculardan biri olduğunu bazı hastalıklarla ilgili ilaçlar üzerinde çalışmalar yaptığını da dipnot olarak düşelim.

İlk sorun da bu büyük pastadan kaynaklanıyor. J Craig Venter Enstitüsünün sentetik biyolojide birçok konuda önemli patentleri var ve hızla yenilerini almaya devam ediyor. Bu da daha sonra böylesi güçlü bir pazarda bir monopoli oluşabileceğine işaret ediyor. Hatta şirket şimdididen sentetik biyolojinin “MicropeSoft”u olmakla suçlanıyor. (Technology Reviews dergisinde yayınlanan “Craig Venter: The Bill Gates of Artificial Life?” makalesini okuyabilirsiniz) İnsanların bu kadar rahatsız olmasının sebebi ise böylesi bir konuda oluşturulacak bilgi birikiminin gerçekten insanlık tarihine yön verebilecek boyutta olmasından kaynaklanıyor. Yazının bir sonraki ve son bölümünde kaygıların kaynağını daha iyi anlayacaksınız.

(Devam Edecek...)
Yapay Mısın, Gerçek Mi? (1)

Yapay Mısın, Gerçek Mi? (1)

2007-07-02T13:09:00.000+02:00

Saçma bir soru gibi görünüyor değil mi?

Steven Spielberg’in Artificial Intelligence (Yapay Zeka) filmini birçoğunuz izlemişsinizdir eminim. Hatta Monica ile David’in ormandaki dokunaklı sahnesindeki konuşmalar da aklınızdadır.

Monica: You won't understand the reasons but I have to leave you here.
David: Is it a game?
Monica: No.
David: When will you come back for me?
Monica: I'm not, David. You'll have to be here by yourself.
David: Alone?
Monica: With Teddy.
David: No. No, no, no! No, Mommy, please! No, no. Please, Mommy.
Monica: They would destroy you, David!
David: I'm sorry I broke myself. I'm so sorry I cut your hair off. I'm sorry I hurt Martin.
Monica: I have to go. I ahve to go! Stop it! I have to go now.
David: Mommy, don't! Mommy if Pinocchio became real and I become a real boy can I come home?
Monica: That's just a story.
David: But a story tells what happen.
Monica: Stories are not real! You're not real! Now, look. Take this, alright? Don't let anyone see how much it is. Look. Don't go that way. Go anywhere but that way or they'll catch you. Don't ever let them catch you! Listen, stay away from Flesh Fairs, away from where there are lots of people. Stay away from all people. Only others like you, only Mecha are safe!
David: Why do you want to leave me? Why? I'm sorry I'm not real. If you let me, I'll be so real for you!
Monica: Let go, David! Let go! I'm sorry I didn't tell you about the world.
(Orjinal Metin)

Artık bu bir oyun haline gelmek üzere. Hem de daha da ilgi çekici ve korkutucu bir boyutta. Yapay zeka üzerinde bir grup bilim adamı hızla yol katetmeye devam ederken, Dr. Craig Venter gibi bazı bilim adamları yapay hayat üzerine çalışıyorlar.

Geçen günlerde J.Craig Venter Enstitüsü Dr.Craig David’in birlikte çalıştığı Carol Lartigue ve Hamilton Smith (1978 Nobel Tıp Ödülü’nü aldı) ile birlikte beklenen açıklamalarını yaptı ve sentetik hayat elde etme yolunda önemli adımlardan biri olan tür değiştirmeyi gerçekleştirdiğini duyurdu.

Bir bakterinin DNAsını değiştirerek onu başka bir türe dönüştürmeyi başardılar. Daha önce de bu konuda yaptıkları çalışmalar ve aldıkları çeşitli patentlerle ilgi odağı olmuşlardı. Ancak yapay hayat üzerine çalışmalarında büyük bir adım olan bu konuyla ilgili açıklamadan öncesinde de süren tartışmalar şu anda iyice alevlenmiş durumda. Tartışmaların kaynağı oldukça önemli.

(Devam edecek...)

"Turk Mucit"ten Izlenimler

2007-06-17T14:33:00.000+02:00

Biliyorsunuz iki televizyon kanalinda icat yarismasi yayinlandi. Kanal D'deki ben hic izleyemeden bitse de NTV'deki Turk Mucit yarismasini arada sirada izleme firsati buluyorum. Izlerken dikkatimi ceken bir kac noktayi sizinle paylasmak istedim:

Kotulerle baslayalim, yarisan icatlar icinde en basarisiz olanlari yuksek seviyede teknik bilgi gerekenlerdi. Genelde teknik prensiplerin yanlis anlasilmasi sonucu bazi fikirler ortaya atilmisti. Mesela arabalarin onune miknatis yerlestirerek carpisma etkisini azaltmayi dusunenler hatta iki tane miknatis kullanip kendi kendine giden paten yapabilecegine inananlar vardi.
Yarismada bolca sonsuz enerji makinesi projesi de vardi. Mesela birisi bir tupte bulunan suyun havasini cekerek yukselmesini sagladiktan sonra suyun asagi inerken olusturdugu enerjinin yukseltmek icin kullandigindan daha fazla oldugunu iddia ediyordu. Gerci biliyorsunuz koca koca sirketlerimiz yoktan enerji var edebilecegine inandiktan sonra siradan vatandasa kizmamak lazim. Sahiden ne oldu bizim donergec?
Yarismanin en basarili icatlari ise gunluk hayata dair pratik fikirlerdi. Yarismacilarin calistigi iste veya evde karsilastigi bir sorun icin gelistirdikleri cozumlerden bazilari cok yaraticiydi. Mesela su ana kadar gordugum en basarili icat, bir marangozun yaptirdigi guvenli merdivendi. Yarismaci zaten bir protopini yapmis getirmis, hatta projesini de tescil ettirmisti. Orada olsam kendisini yanaklarindan opecektim. Ne yazik ki buraya koymak icin videosunu aradim ama bulamadim.
Yarismacilarin bir ortak ozelligi de hemen hemen hepsinin icatlarinin dunyayi degistirecegine inanmalariydi. Icadin konusu ne olursa olsun (kalorifer tesisati ile bile ilgili olsa) herkes teknolojide devrim yaptigina kesin gozuyle bakiyordu. Bu yuzden elenenlerin daha sonra yaptigi kizgin yorumlari dinlemek cok eglenceli oldu.
Yarismanin jurisinin bazi icatlardaki mantik hatalarini daha hizli kavramalarini beklerdim. Bana sorarsaniz cogunlukla teknik icatlarin geldigi bir yarismada bilgi birikimi daha yuksek kisilerin juri olmasi gerekirdi. Ama yine de haklarini yememek lazim, icatlarin cok genis bir konu alani var ve hepsinin her konuya hakim olmasini bekleyemeyiz.

Insanlari yaraticiliga ve uretime tesvik eden boyle bir yarisma olmasi bence cok iyi. Boyle bir yarisma halkimizda bulunan yaraticiligi ortaya cikariyor diye dusunuyorum.

Hidrojen Enerji Kaynagi Degildir

2007-06-10T15:37:00.000+02:00

Bazi bilimsel konular medya sayesinde populerlige kavusunca isin bilimsel tarafi artik tartisilmaz hale geliyor. Bir kavram moda olmaya gorsun herkes isin aslini arastirmadan papagan gibi ayni seyleri soyluyor. "Hidrojen enerjisine gecelim dogayi temiz tutalim" sozleri de bunlardan biri. Soyleyince cok guzel duruyor da su basit gercegin kimse farkinda degil: Hidrojen enerji kaynagi degildir.

Evet, degildir cunku dogada bulunmaz. Komur madeni gibi hidrojen madeni yoktur, petrol kuyusu gibi hidrojen kuyusu da yoktur. Dolayisiyla benzin yerine hidrojen kullanmayi dusunuyorsaniz bu hidrojeni nasil elde edeceginizi de dusunmeniz gerekiyor. Malumunuz hidrojen sudan elektroliz yoluyla elde edilebilir. Fakat bu elektroliz icin de enerji harcamak gerekir. Hidrojeni yakarken elde ettiginiz enerji onu uretirken harcadiginizdan fazla olamaz (enerjinin korunumu). Hidrojeni uretirken kullanacaginiz enerji de "gercek" enerji kaynaklarindan elde edilebilir. Mesela komur santralinde elektrik yerine hidrojen uretmek, bu hidrojeni de araclarda kullanmak mumkundur.

Iste bu yuzden hidrojen sadece bir enerji tasiyicisidir. Nasil elektrik bir enerji kaynagi degil bir enerji tasiyicisiysa hidrojen de boyledir. Hidrojeni fosil yakitlardan faydalanarak uretirsek karbon yayilimini azaltamayiz ama karbonun sadece santralde uretilmesini saglayabiliriz. Boylelikle ortaya cikan karbonu dogaya salmadan saklamak mumkun olabilir. Araclar da hidrojen yakarken karbon salmadigi icin sehirlerin havasi daha temiz kalir. Fakat tekrar ediyorum, toplamda ortaya cikan karbon miktari azalmayacaktir.

Ne var ki hidrojeni tasimak ve saklamak masraflidir. Ayrica hidrojenin enerji yogunlugu (yani birim hacminin yakilmasiyla elde edilen enerji miktari) benzine gore cok daha az oldugu icin cok yuksek basincta saklamak gerekir. Bu yuzden hidrojen teknolojisinin yakin gelecekte pratik ve ekonomik bir kullanimin olmasi pek mumkun degildir. Ama herkes yine de pek heyecanli bu konuda.

Bana inanmiyorsaniz buraya bakabilirsiniz.

Küresel Olarak Isınıyoruz (3)

2007-06-02T01:24:00.000+02:00

Dünya artık gerçekten daha hızlı dönüyor olmalı. Çünkü "gün" denen zamanın bu kadar dar bir aralıkta olduğunu daha önce hissetmemiştim. Zaten daha önceki yazıda böyle bir uyarının olduğu haberini sizlerle paylaşmıştım ama zaman o kadar hızlı akıyor ve dünya o kadar büyük bir hızla eriyor ki artık uzaydan bile erimeyi görebiliyorsunuz.

Küresel ısınma ile ilgili son yazı biraz gecikmeli de olsa burada. Küresel olarak ısınmamızın nasıl başladığını ve nerede olduğumuzu daha önceki iki yazıda kısaca anlatmıştık. Bu yazıda geleceğe bakacağız.
Olmuşlar şu an olanların habercisiydi ve eğer kafamızı kaldırıp bakarsak şu an olanların da geleceğe dair ipuçları taşıdığını görebiliriz. BM'nin bir önceki yazıda belirttiğim raporunu deklare eden bilim adamları kafalarını hep kaldırıp ufka baktıklarından oldukça çarpıcı ve bizler için uyarıcı olması gereken öngörülerde bulunmuşlar. İşte bazıları:

Küresel ısınma arttıkça 60’tan fazla ülke; toprak, yiyecek ve su sıkıntısı nedeniyle savaşlara sürüklenecek. Çin, ABD ve hatta Avrupa’nın bir bölümü de bu çatışmalara sahne olacak.
Küresel ısınmadan direkt olarak etkilenmeyen ülkeler ise iklim değişikliklerinin etkilerinden kaçan yüz milyonlarca mültecinin akınına uğrayacak. 2080’e kadar her yıl evlerini terk etmek zorunda kalanların sayısının 100 milyona ulaşacağı öngörüsünde bulunuluyor.
Vahşi yaşamdaki canlı türlerinin üçte birinin de yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.
20 yıl içinde Latin Amerika’da on milyonlarca, Afrika’da ise yüz milyonlarca kişi su sıkıntısıyla karşı karşıya kalacak. 2035’te Asya kıtasındaki belli başlı nehirleri besleyen Himalayalar’da buzulların tamamen erimesi sonucu 700 milyon kişinin yaşamı da riske girecek. 2050’ye gelindiğinde ise Asya’da su sıkıntısı çekenlerin sayısı 1 milyara ulaşacak.
Hindistan’da tarım üretiminin yüzde 30 düşeceği ve 130 milyon kişinin açlıkla yüzyüze kalacağı tahminde de bulunuluyor.

Araştırmalar, yüzlerce hayvan ve bitki türünün şimdiden yok olmaya başladığını gösteriyor. Bunların başında kurbağalar geliyor. Yeryüzünün yüksek kesimlerinde yaşayan ve alternatif habitatlara göç edemeyen 70 kurbağa türünün soyu tükenmek üzere. Soğuk iklimlerde yaşayan penguen ve kutup ayıları gibi yaklaşık 200 hayvan türü de yüzyıl sonuna dek yok olacak.

Dünyanın en önemli evrim biyologlarından State University of New York-Stony Brook profesörü Douglas Futuyma, küresel ısınmanın canlıları üzerindeki etkilerini şöyle özetliyor; “Ciddi bir krizle yüz yüzeyiz, ancak bu kriz uzak gelecekte gerçekleşecek diye sanırken, 50 yıl içinde bizim hayatımıza girecek.” Bu bile gelecekle ilgili iyimser bir tahmin bugünlerde. En aşağıdaki haberi okuduğunuzda hak vereceksiniz.
Bunların dışında en önemli öngörülerden biri de her ne kadar küçük gibi görünse de geçen yazımızda da bahsettiğimiz mercanlar solma tehlikesinin yeniden ortaya çıkması. Zira, mercanlar ekosistemde önemli bir noktada bulunuyor ve yoklukları büyük bir zinciri çöküşü demek. İsterseniz buradan (ntvmsnbc.com) okuyun.

Peki global olarak ısınan dünyada bunlar olurken bu büyük ama artık cebimize sığan dünyada küçük bir toprak parçası olan vatanımızda neler olacak?

Bununla ilgili açıklama İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Müh. Bölümü ve Afet Yönetim Merkezi Öğr. Üyesi Prof.Dr.Miktad Kadıoğlu'ndan geldi. Radikal'de yer alan öngörüleri eğer gerçekleşirse bizleri hiç de iyi günler beklemiyor. En çok dikkat çekn tarımsal arazilerin %20 azalacak olması. Bu hem sağlığımız, hem ekonomimiz, hem de ülke huzuru için önemli bir nokta. Neleri tetikleyebileceğini düşününce sorunu daha iyi görebiliyoruz.
Bütün bunlar sadece öngörü ama, şimdilik. Gerçekleşmesi ise işten bile değil.
Bu noktada ilginç bir araştırmaa dikkat çekmek isterim. Küresel ısınmanın gerçekleşmesinin bazı ülkeler için iyi bile olabileceği düşünülüyor. Newsweek'te yayınlanan ve benim Milliyet'ten alıntı yaptığım aşağıdaki haritada bazı ülkelerin iklim değişikliğinde faydalandığı görülüyor. Aslında bu soğuk olan yerlerin ısınıp ekvatora daha yakın ülkelerin bitkleri için gelişime uygun alanlara dönüşmesi.
Bütün bunlar olurken tabiki birileri bu konuda iyi şeyler yapmaya çalışıyor. En çok dikkat çeken "The Inconvinient Truth" filmiyle Al Gore. Yaptığı ise insanların bu tehlikenin farkına varmasını sağlamak ve çeşitli organizasyonlara deste vermek. Bu konuya eğilmiş ve bu konuda bu kadar üst düzeyde birinin varlığı oldukça önemli. Yaptıklarında da oldukça başarılı olduğu söylenebilir. Özellikle Uzakdoğu ülkelerinde verdiği konferanslarla oldukça ilgili bir kitle oluşturdu. Öyle ki küresel ısınmaya dikkat çekmek için çeşitli mitingler ve kampanyalar Uzakdoğu'da sıkça düzenlenir hale geldi. Düşüncelerini içeren kısa bir haber burada. Biraz politika koktuğunu düşünebilirsiniz, ben öyle düşünmüyorum ama öyle bile olsa böyle bir "uyarıcı kişi"nin varlığını takdir ediyorum.
Bu felakete dikkatleri çekmeye çalışanlar sadece Al Gore, bilim adamları ve çevreci kuruluşlar değil. Sheryl Crow, Red Hot Chili Peppers, Snoop Dog, Bon Jovi, Black Eyed Peas gibi grupların ve şarkıcıların da içinde bulunduğu bir organizasyon 7 Temmuz'da 7 ayrı şehirde konserler vererek bu felakete dikkat çekmeye çalışacak.
Amatör olarak "uyarıcı" olmaya çalışan ve kendilerine "Global Warner" diyen bir grup da mevcut ve bu grubun Türk arkadaşlardan oluştuğunu hatırlatalım. Kendilerini sonuna kadar destekliyoruz. Hikayelerini ve yapmak istediklerini kendi sitelerinden (GlobalWarner.org) okumanızı isterim.
Tabiki ülkemizde doğaya en çok değer veren kurum olan TEMA bu konuda da uyarıcı rolünü üstleniyor. Son zamanlarda TV de görmeye başladığımız "Suyu Boşa Harcama!" reklamlarında önemli uyarılarda bulunuyor. Yapabileceklerimiz de çok güzel bir şekilde sıralanmış.
Bütün bunlar olurken ve artık dünya daha hızlı dönmeye başlamışken bu felaketten dönmeye ne kadar zamanımız kaldı dersiniz? Tahminleri alayım. 20 yıl? 50 yıl?
Hayır! Anlaşılan sadece 5 yıl!

Bu kadar okuyup bilgilendiğiniz için teşekkür ederiz. Bu konuda yazılacak ve okunacak daha çok yazı var ama biz burada noktayı koyacağız. Ancak, sadece sizler için toparladığım bu bilgiler bile felaketin boyutunu gözler önüne sermeye yeter. Hepimize bu konuda görev düşüyor, sadece üstümüze düşeni yapmak da değil önemli olan yapmayanları da uyarmak gerekiyor. Önce kendimizden başlayarak çevremizi de etileyerek her birimiz birer "global warner" olmalıyız.
Çok geç olmadan!

Birbirleriyle Konuşan Arabalar

2007-05-27T13:36:00.000+02:00

Yakin bir gelecekte arabaniz yolda giderken ayni zamanda diger araclarla haberlesecek. Filmlerdeki gibi kendi kendine giden arabayi yollarda henuz gormemiz mumkun degil ama ondeki araba fren yapinca veya kavsaktan karsimiza bir araba cikacaksa haber veren bir arabamiz olabilir. Hatta acil durumlarda frene otomatik olarak basilmasini saglayacak bir teknoloji belki de ileride hayatimizi kurtaracak.

Bu teknolojinin temel mantigi aslinda karmasik degil, her aracta bir GPS alicisi ve kablosuz bir verici olacak. Bu kablosuz verici ile her araba koordinatlarini, hiz ve yon bilgilerini yakinindaki araclara bildirecek, ayni zamanda, diger araclardan da bu bilgileri alacak. Bunun yanisira yol kenarindaki alicilar yoluyla her arabanin konumu merkezi bir yerden de takip edilebilecek. Temel mantik basit olsa da uygulamada onemli engeller var tabi, verilerin cok hizli islenmesi gerekiyor, ayrica kablosuz baglanti her zaman guvenilir olmayabilir.

Bu sistemin bazi durumlarda insanin yerine karar vermesi insanin aklina bazi soru isaretleri getiriyor. Mesela ilerde bir gun, araba kendiliginden fren yaptigi icin birisi zarar gorurse bunun sorumlusu kim olacak? Veya arabalarin bir merkezden izlenebilmesi insanlarin yasadisi yollardan takip edilebilmesini saglayabilir. Zaten ahlaki problemler dogurmayan bir yeni teknoloji gorurseniz bana haber verin lutfen.

Bu teknolojiyle Google da ilgilenmekteymis (sasirmadiniz degil mi?) Bu sayede arabamizla giderken yakinlardaki bir restoran reklamlarini google vasitasiyla almamiz mumkun olabilecekmis.

Butun bunlar guzel de eger polislerde bu sistem sayesinde yuksek hiz yapip yapmadigimizi kontrol edip, cezalarini otomatik olarak arabaya gonderirlerse ne yapariz bilmiyorum.

Küresel Olarak Isınıyoruz (2)

2007-05-13T15:06:00.000+02:00

Küresel ısınmanın temeldeki nedeni daha önce de belirttiğimiz gibi sera gazlarının atmosferdeki oranın gün geçtikçe artması. Tabiki bu artmanın belli sebepleri var hepsinin altında bizim imzamız var. Birleşmiş Milletler’in ilkini Şubat ayında gerçekleştirdiği Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin Nisan ayında düzenlenen ikincisinden sonra da bir rapor yayınlandı. İlk toplantı sonrası yayınlanan “İklim Değişikliği 2007 : Fiziki Bilimsel Temelleri” raporunda son yarım yüzyılda gözlemlenen ısınmanın %90’nından fazlasının insan akitiviteleri sebebiyle olduğunu açıklamıştı. Son rapor (Etkiler, Adaptasyon ve Hassasiyet) ise, artan ısınmanın insanları ve ekosistemi şimdiden etkilediğini ve gelecekte olabilecek senaryoları içeriyor. BM’nin panelinden çıkaran rapordan önce yayınlanan başka yayınlarda da zaten bu konu vurgulanmıştı. Örneğin bundan tam 8 yıl önce Richard B. Alley, Jean Lynch-Stieglitz, and Jeffrey P. Severinghaus tarafından Proceedings of the Natioanal Academy of Science dergisinde yayınlanan “Global Climate Change” (Global İklim Değişikliği) makalesinde global ısınmanın insanların aktivitelerinden kaynaklanmış olabileceği şöyle vurgulanmış:

“New, highresolution analyses of sediment cores using multiproxy and physically based transfer functions allow increasingly confident interpretation of these past changes as having been caused by ‘‘band jumps’’ between modes of operation of the climate system. Recurrence of such band jumps is possible and might be affected by human activities.”

BM’nin son raporunun ve son dönemlerdeki araştırmaların içeriği hiç de iç açısı değil. Önce şu nada dengede gtmeyen bazı konulara değinelim:

Sadece 1998 yılında (1998’de su sıcaklığı tarihin en yüksek seviyesine çıkmıştı) dünyadaki tüm mercanların yüzde 16’sının yok olduğu tahmin ediliyor. Mercanlar fotosentez yapmalarının yanısıra denizdeki besin zincirinin en altında yer almakta e yoklukları halinde denizdeki canlıların yarısının yok olacağı tahmin ediliyor.

Araştırmalar, yüzlerce hayvan ve bitki türünün şimdiden yok olmaya başladığını gösteriyor. Bunların başında kurbağalar geliyor. Yeryüzünün yüksek kesimlerinde yaşayan ve alternatif habitatlara göç edemeyen 70 kurbağa türünün soyu tükenmek üzere. Soğuk iklimlerde yaşayan penguen ve kutup ayıları gibi yaklaşık 200 hayvan türü de yüzyıl sonuna dek yok olacak.
Hayatta kalmak için bazı bitki ve hayvan türleriyse, doğal davranış değişikliklerini değiştiriyor. Bazı tropik hayvan türleri ılıman bölgelerde yaşamak için daha kuzeye göç ederken, kiraz ağaçları ve üzüm bağları daha erken çiçek açıyor. Kuşlar ise, 35 yıl öncesine kıyasla, 9 gün daha erken yumurtlamaya başladı.
Kenya’da faaliyet gösteren Kenya Yeşil Kuşak Hareketi sözcüsü Fredrick Njau, Kilimanjaro’nun son 80 yılda toplam buz kütlesinin yüzde 82’sini kaybettiğini açıkladı.
Sinekkapan adı verilen göçmen kuşlar, baharda üreyen tırtıllarla besleniyor. Ancak, küresel ısınma milyonlarca yıllık bu döngüyü bozdu. Tırtıllar baharın daha erken gelmesiyle önceki yıllara göre daha önce ürüyor. Ancak göçmen kuşlar üreme döneminde tırtılların ritmine ayak uyduramayınca yem bulamıyor ve aç kalıyor.
Daha ilginç bir bulgu da Almanya’dan Max Planck Meteroloji Enstitüsü’nden geldi: Dünya ısındıkça daha hızlı dönmeye başladı!
Dünyanın en büyük ikinci buz kütlesi olan Grönland'da, küresel ısınma yüzünden buzullar eriyince eskiden anakaraya bağlı olan bir kara parçası ada haline geldi.
Kuzey kutup dairesinin 600 kilometre kuzeyinde, Grönland'ın doğu kıyısında ortaya çıkan ada, 1985'te Grönland'a tamamen bağlıyken, 2002'de anakaraya ince bir buz tabakasıyla bağlı bir yarımada haline geldi. 2005 yazında da tamamen ayrıldı.

Bunları ve bunlar gibi birçok değişikliği görmek mümkün çevremizde. Bütün bu değişiklikler çevremizde olurken bizler de bunların doğurduğu sonuçlardan etkileniyoruz ve etkilenmeye devam edeceğiz. Zaman içerisinde bu etkiler tahminimizin çok daha ötesine geçecek. Bir dahaki yazıda gelecekle ilgili korkunç öngörüleri, alınmaya çalışılan önlemleri, önlemlerle ilgili engelleri, sebeplerini ve neler yapıldığını ve yapabileceğimizi konuşacağız. Bu yazıdan önce “Küresel Isınma” kavramını daha iyi anlamak adına, Bush’u küresel ısınma konusunda yalan söylemekle suçlayan –ki bence sonuna kadar doğru- Al Gore’un “Inconvinient Truth” filmini izlemenizi tavsiye ediyorum.

Küresel Olarak Isınıyoruz (1)

Animasyonlarin telif haklari

2007-04-30T13:36:00.000+02:00

Teknolojinin gelismesi insana dair herseyi bastan dusunmemize sebep oluyor. Hukuk, ahlak gibi konularda herkesin kolaylikla karar vermeye alistigi zemin hizla degismeye basladi. Mesela YouTube'deki istenmeyen videolara ne yapilacagi bilinemiyor, EksiSozluk icindeki birkac entry yuzunden kapatildi, ileride Google'in arama sonuclarindaki politik siteler yuzunden kapatilmayacaginin ise garantisi yok. Bunlar bizim ulkemize ozgu sorunlar gibi gozukse de aslinda genel bir probleme isaret ediyor.
Mesela ahlak acisindan bakinca da birakin gen teknolojilerini, daha onceki bir yazimda bahsettigim RFID teknolojisi bile bir suru cevaplamasi zor soru getiriyor insanoglunun karsina. Alin bakalim bir tane daha ilginc soru daha.
Bir onceki yazimda bilgisayar animayonlarindan bahsetmistim hatirlarsaniz. Bu animasyonlarla olmus aktorlerin yeniden canlandirildigi ise hepimizin malumu. Peki efendim bu yeniden canlandirilan aktorlerin telif haklari ne olacak. Mesela siz cok gelismis bilgisayarlarinizda Marlin Monroe'yu bir filmde oynattiniz, varislerine telif hakki odecek misiniz?
Veya Lord of The Rings'in Gollum'unun telif haklarini kim koruyacak. Birisi cikip bilgisayarla onun aynisi yapsa filminde de oynatsa parasini odeyecek mi yoksa ustune mi yatacak veya kopya cekenin aynisini yapip yapmadigina nasil emin olacagiz?
Bu sorularin cevaplari uzerine calisan insanlar var aslinda ama cevaplarini aramaktansa sorulari sormak daha eglenceli bana gore.

Google, Google! Söyle bana! Senin yapmak istediğin ne kaldı bu dünyada?

2007-04-29T21:35:00.000+02:00

Küresel ısınmayı hayatımızın içinde olan ama farketmediğimiz, hiç aklımıza gelmeyen örneklerle ve farklı bilgilerle işlemeye, şu an konunun neresinde olduğumuza ve dünyada konuyla ilgili neler olup bittiğini öğrenmeye, kısacası yine bilgi selinde boğulmaya devam edeceğiz. Ancak önce son günlerde bilgisayarın tarihinde yer etmiş kişilerden tutun da internetle yeni tanışmış insanlara kadar herkesin aklının bir köşesinde olan ama bir türlü dillendiremediği ama sektörün önde gelenlerince toplantılarda sıkça konuşulan bir sorunun cevabını arayarak devam edeceğiz: Google'ı nereye gidiyor?

Çok değil, daha beş on yıl öncesine kadar, yeni ne varsa “Japonlar yapmıştır”, “Japon işidir kesin bu” “Abi, bu japonlar da ne zeki adamlar ya!” gibi söylemlerle karşılaşırdık. Şimdilerde artık herkes Google’dan bekliyor. Japonlar mı tembelleşti, yoksa Google Japonların fendini mi yendi bilinmez ama Silikon Vadisi’ndekilerin Google’ın bükemedikleri eliyle ilgili sorunları oldukları kesin. BusinessWeek Türkiye’nin 1 Nisan sayısındaki Ronald Grover, Peter Burrows ve Tom Lowry’nin kaleminden yayınlanan yazıda şöyle deniyor:
Her ay neredeyse 400 milyon kişinin internete giriş yeri olan Google, netin geniş çaplı ticari potansiyeline açılan 1 numaralı kapı. Google, insanların arama yaptıkları konular üzerinde daha fazla veriye sahip olmasıyla birlikte, arama sonuçları sayfasının yan kısmında hedefe en uygun ve ilgili reklâmları sunabiliyor ve böylelikle daha fazla tıklama, daha fazla para ve daha fazla kullanıcı çekiyor -varın hesabı siz yapın. Tüketiciler, Google’ın basitliğini ve sonuçlarını seviyor. İşte bu yüzden, tüm aramaların yüzde 56’sını Google çekiyor. Hevesli reklâmcıların Google’ın kasasına 10.6 milyar dolar kadar para akıtmasına şaşmamak lazım. Bu rakam, 2005’ten bu yana yüzde 73’lük artışa karşılık geliyor. Bu yetmezmiş gibi, Google’ın 144 milyar dolarlık piyasa değeri Time Warner, Viacom, CBS, dev reklâm ajansı Publicis Groupe ve New York Times’ın toplamını da geride bırakıyor. Google, bu şirketleri ve daha pek çoğunu şaşırtacak şekilde, 11 milyar dolarlık nakit stokuyla birlikte piyasa değerini geniş çaplı geleneksel pazarları alt üst etmek için kullanıyor. Şirket, gazetelerde, dergilerde, radyoda ve bir deneme programı dahilinde de televizyonda reklâm alanı satıyor. Google, Microsoft Office programından çok daha düşük bir fiyat karşılığında sattığı online ofis yazılım süitiyle geçtiğimiz şubat ayında yazılım endüstrisine bir torpil göndermiş oldu. Şirket, bedava kablosuz internet erişimi sağlamaya yönelik yeni çabasıyla telekom endüstrisini ürkütüyor. Kısacası Google’ın olağanüstü reklâm makinesi, bayt cinsinden alışveriş yapan herhangi bir endüstrinin kârını elinden alma ve ekonomiyi Google’ın, kullanıcılarının ve ortaklarının fayda sağlayacağı şekilde yönlendirme potansiyeline sahip. Haber sitesinde Google’ın reklâmlarını yayımlayarak para kazanan Topix’in pazarlamadan sorumlu başkan yardımcısı Chris Tolles, “Google dünyası bu” diyerek omuz silkiyor, “Biz sadece onun içinde yaşıyoruz.”

Yazının devamında çok daha güzel tespitler yapılmış. Google’ın bileğini bükmek için şirketlerin birlikte hareket etmelerinden tutun da bu büyük şirketi durdurmak için kanuni önlem alınması ile ilgili tavsiyelere, Google’ın geleceğimizi nasıl şekillendireceği ile ilgili tahminlere kadar birçok farklı noktaya değinilmiş.
Bütün bunlar için Google ne diyor merak ediyorsanız özetle söyleyeyim: “Biz Microsoft’un 90’lardaki hali gibi pazarı domine etmiyoruz, hatta diğer şirketlerle birlikte çalışıyor ve onların yaşamasına yardımcı oluyoruz.”
Google’ın bu büyük ilerleyişi dünyayı nereye götürecek tam olarak bilemiyorum ama bildiğim o ki bu hızlı yükseliş sağlıklı olarak sürdürülmezse gediklerden sızarak kaleyi yıkmak isteyen çok fazla savaşçı var. Google’ın yapması global olarak hızla gelişen yapısını daha sağlam temellere oturtmalı. Bu noktada geçen haftalarda Google Türkiye Genel Müdürü’nün istifa ettiğini ve bunun sebeplerinin şirketin genel yapısından kaynaklandığıyle ilgili dedikoduların dolaştığını da hatırlatmak isterim.
Google ile ilgili yazmaya o sistemlerini geliştirdiği ve yeni hizmetler sunduğu sürece zaten devam edeceğiz. Laf arama motorlarından açılmışken Teknoloji Holding’in (Murat Vardar) 5 milyon dolarlık yatırım yaparak büyük sükse yapacağını söylediği hakia ne alemde acaba?

Bu arada bu büyük projeyi bir dipnotla belirtsem de "Google bize logo yapsana!" projesini destekliyoruz. United Plankton'ları tebrik ediyoruz. Bu noktada 2005 yılında açtığım kişisel bloguma olan desteklerinden dolayı Özgür'e ayrıca bir torpil geçmek istiyorum.

Bilgisayar Animasyonlari

2007-04-25T14:10:00.000+02:00

Bilgisayarla canlandirilan karakterler hakkinda ilginc bir yazi okudum. Bu yazida insanlarin bilgisayarla yaratilmis karakterleri algilayisiyla ilgili bir Japon bilim adaminin 1970'lerde one surdugu bir fikirden bahsedilmis. Buna gore eger bu animasyon karakterleri insana benzemiyorsa, insana benzeyen taraflari dikkat cekiyormus ve sempatiyle karsilaniyormus. Mesela seyirciler The Simpsons'ta veya The Incredibles'daki karakterleri insandan oldukca uzak olduklari icin sempatik bulunuyorlarmis.
Fakat bu yapay karakterlerin insana benzeme orani arttikca bu durum tersine donmekteymis. Eger bir bilgisayar animasyonu insana cok benziyorsa ama tam olarak insan demek mumkun degilse bu sefer izleyicilerde bir antipati olusuyormus. Buna ornek olarak da Final Fantasy filmini vermek mumkunmus. Bu filmdeki karakterler zamaninin en ileri teknolojisiyle yaratilmis olmalarina ragmen yuz ifadelerindeki yapaylik izleyicilere itici gelmis, bu karakterler insana cok benzemesine ragmen gercekmis gibi gozukmeyince insanlara ölümü cagristirmis. Pek cok yorumcunun da bu karakterleri yuruyen oluler olarak tanimlamasiyla film sinema tarihinin en buyuk zararlarindan birini yapmis.
Yine bu teoriye gore eger bu animasyonlar tam olarak insana benzer sekilde yapilabilirse insanlar onlari tekrar sevmeye baslayacaklar. Yani tam benzetmek ya da uzaginda kalmak gerekiyor, yoksa izleyiciyi korkabilir.

Küresel Olarak Isınıyoruz (1)

2007-04-14T14:04:00.000+02:00

Herşey birkaç kutup ayısının boğulmuş olarak bulunmasıyla başladı. Kutup ayıları vahşi ama sempatik canlılar olduğundan hepimizin içinde o buz üzerinde bekleyen kutup ayısı fotoğrafını görünce birşeyler cız etti. Aslında çok önceden başlamıştı ve bu herkesçe hissedilse de dillendirilemiyordu. Bu kış mevsimini hiç de soğuk geçirmediğimiz hepimizce hissedilince, “küresel ısınma” hayatımıza çok hızlı bir şekilde yerleşti. Artık hergün içinde küresel ısınma geçen haberlerin sayısı artıyor. Hatta öyle ki ana haber bültenlerinde küresel ısınmayla ilgili bir köşesi olan haber kanallarımız bile mevcut. Günlük haberlerin yanısıra küresel ısınmayla ilgili özel programlar, belgeseller, kampanyalar, kitaplar yayımlanıyor ve bunlar gibi ‘halkın dikkatini çekmek için’ bir takım konferanslar ve seminerler düzenleniyor. Çevreyi korumayla ve küresel ısınmayla ilgili projelerin yer aldığı yarışmalar düzenleniyor. En son Çevre Bakanlığımızın düzenlediği ortaöğretim kurumları arasındaki çevre ile ilgili yarışma buna bir örnek. Bütün bunlar sayesinde bir şekilde küresel ısınma kavramıyla karşılaşıyoruz. Peki bütün bunlar yeterli mi bunlardan sonra geldiğimiz nokta nedir? Öncesinde küresel ısınmayı nasıl ve ne kadar algıladık?

İşin başından başlamak gerekirse küresel ısınma kabaca dünyamızın atmosferinin her geçen yıl daha da ısınıyor olduğu gerçeği. Sebepleri çoktan seçmeli ama basite indirgendiğinde atmosferdeki sera gazlarının yoğunluğunun artmasından dolayı güneşten dünyaya ulaşan ısının atmosferden dışarı verilememesi. Tanımından bakılınca yaz mevsimini seven bir Akdeniz ülkesi olaak bizlere çok da bir sorunmuş gibi gelmiyor bize. Madalyonun her iki yüzü de iyi değil bizim için aslında.

Önce, Şeyh Edebali’nin meşhur “geçmişini bilmeyen, geleceğini bilemez” sözünden yola çıkarak bu işin geçmişine bir göz atalım. Eskiden, çok eskiden, daha atalarımız mağaralarda yaşarken de dünyada sürekli olarak sıcaklığın artıp azaldığı dönemler oldu. Bu da aslında bir denge. Buzul döneminden sonra ısınan dünyada daha sonra soğumalar ve ısınmalar, yüzyıllar boyunca ince bir sıcaklık yükselmesi ve alçalması halinde devam etti. Günümüzde de aslında bunun gibi bir çizginin sıcaklığın arttığı bir noktasında bulunuyoruz ama bu seferki çizgini eğimi oldukça yüksek. Daha önceki ısınmalarda ve soğumalarda dünya farklı şekillerde bunlardan etkilenmişti, en azından varsayımlar o yönde. Mesela 11500- 12000 yıl önce mamutların küresel ısınmadan dolayı neslinin tükendiği ortaya çıktı. Ice Age animasyonundaki Mamut şanslı olanlardan biriydi anlaşılan.

Yakın tarihimize baktığımızda ise 19.yy’ın son çeyreğinden günümüze devam eden bir ısınma görüyoruz (0.025°C/yıl). Her geçen yıl bir öncekinden daha sıcak oluyor ve son yüzyılın en sıcak yazını yaşatma ünvanını da bir öncekinden devralıyor. Peki bütün bu sıcak yıllar ve eğimi yüksek sıcaklık artışına neler sebep oldu? Neler bu sıcaklık artışından nasibini aldı?

Turk Telekom Ozellestirmesi Neler Getirdi?

2007-03-01T14:46:00.000+02:00

Bastan soyleyeyim, ben devlet sirketlerini ozellestirmenin toplum için faydali olduguna inaniyorum. Fakat ozellestirme rekabetin oldugu yerde avantaj getirir. Devlet tekeli konumundaki Turk Telekom ozellestirilince bir ozel sektor tekeli oldu. Bu ozellestirmeden sonra Turk Telekomun yeni uygulamalarini aşağıda yorumladim. Aslina bakarsaniz musterilerin aldigi hizmet iyilesti ama Turk Telekoma bir rakip gelmeden daha iyiye gidebilir miyiz emin degilim.

Internet hizlandi ama ucuzlamadi, kotalar ayni kaldi: Internetin hizlanmasi guzel bir uygulamaydi ama kotalar ayni kaldigi icin kota asimi yapan abone sayisi oldukca artti, kota asimi icin alinan ucret de yuksek oldugu icin Turk Telekomun gelirleri artti. Ayrica, aylik kotalar ayni kaldigi icin telekomun yurtdisi baglantilarinda bir iyilestirmeye gitmesine gerek kaldigini zannetmiyorum. Boylelikler gelirleri artarken, masraflari sabit kaldi.

Sehirlerarasi ucretler dustu: Iste bu noktada rekabetin faydasini gorebiliyoruz. Telekom cep telefonu sirketleriyle rekabet edebilmek icin sehirlerarasi ucretleri sehiriciyle ayni fiyata getirdi. Boylelikle eskiden sehirlerarasi cep telefonuyla konusan insanlari sabit telefona cekmeye calistilar. Bence iyi de yaptilar.

Sehirici ucretler artti: Sehirici gorusme ucretleri cep telefonu ucretlerinin altinda kalmisti sanirim, karlarını arttıracak ama musterı kaybettirmeyecek bir zam yaptilar.

Sabit ucretlere zam yapildi: Herkesin urunuzu almak zorunda oldugu bir pazar hayal edebilir misiniz? Turk Telekomun pazari boyle bir pazar iste. Internetinizin olmasi için bir de sabit telefonunuz olmasi gerekiyor. Yani onun icinde para odeyeceksiniz. Ustelik yeni tarifelerle hesapli hat tarifesindeki sabit ucret karsiligi verilen kontorler geceye kaydirildi. Yani eger saat tutmazsaniz bunlari kullanmaniz epey zor. Diger bir degisle, Turk Telekom artik her telefondan bir sabit ucret aliyor ve buna da %20 zam yapti. Hesapli hattin sabit ucreti 8 ytl, 3 GB kotali internetin bedeli 29 Ytl. Yani internete aylik en az 37 ytl'ye baglanabiliryorsunuz, 29 derlerse inanmayin.

Uluslarasi aramalar ve evden cebi aramak ucuzladi: Aslinda bir mal veya hizmet satma isi en basitten bakinca bir optimizasyon problemidir. Musteri x Fiyat. Fiyati artirirsaniz musteri azalir, fiyati azaltirsaniz musteri sayiniz artar. Toplam elde ettiginiz kari maksimize etmek ise fiyat ve musteri sayisi arasindaki dengeyi bulmaktadir. Herhalde bu durumda yapacaklari indirimin kullanici sayisindaki artisla telafi edilecegini dusundukleri icin boyle bir indirim yaptilar.

Tatliya baglayalim: Eskiden Turk Telekoma borcu olan musteriler icin yaptıkları uygulamayla bu borclari taksitle tahsil etmeye caliscaklar. Hic tahsil etmememektense taksitle almanin daha iyi olduguna karar verdiler sanirim.

Smile Adsl: Bu arkadaslar da beyhude bir amac pesinde kosuyorlar bence. Zaten evin onundeki kutudan sonraki hizmeti Turk Telekomdan satin aliyorlar. Atiyorum mesela Turk Telekom Dogan Telekoma 20 ytl'ye satiyor. Sonra onlar da 29 ytl'ye musteriye satip kar etmeye calisiyorlar. Cunku alternatif bir kablo altyapisi kurmak cok masrafli. Yani Smile ADSL'in Turk Telekomdan ucuz olmasi cok zor.

Ozetle ben bir gun internetin ucuzlayacagindan supheliyim. Ancak sevabına biraz iyilestirme yapabilirler. Ama telefon isi cep telefonlari rekabeti dolayisiyla daha farkli olabilir.

Eğer ekleyeceğiniz veya düzeltmek istediğiniz bir şey varsa yorum bırakabilirsiniz.

Dünyanın Kapıları

2007-02-25T15:28:00.000+02:00

Marka Olmak ya da Olmamak (3)

2007-02-16T20:19:00.000+02:00

Aslında bu konuya girmeden önce “tek olmak” diye bir kavramın artık hiçbir pazar için mümkün olmadığını unutmamamız gerekiyor. Herhangi bir ürünün başka bir markayla pazarda yer alması artık bir yılı bile bulmuyor.

Şimdi sizi biraz tozlu raflarda kalmış bir bilgiye götüreyim. Türkiye'deki ilk "blue jean" ya da "kot pantolon" ya da "kot" ne zaman satıldı bilir misiniz? Biliyorsanız da ben anlatayım artık. Her ticari çalışmada olduğu gibi yine burada da bir Kayserili vatandaşımız çıkıyor sahneye: Muhteşem KOT. Muhteşem Bey, ilk olarak 1940 yılında Paris'te gördüğü mavi pantolunu kumaşıyla ve giyimiyle çok beğenir. Ticari aklı çok iyi çalışır ve Türkiye'de üretmeye karar verir. Bir takım çalışmalardan sonra üretmeye başlar ve KOT adıyla piyasaya sürdüğü bu mavi pantolonlar tıpkı Levi's gibi fiziksel olarak ağır işlerde çalışan kişiler arasında çok tutulur. 1960 yılında da KOT'un marka tescilini alır. Ancak nedense işler yolunda gitmez ve herkesin aklında "kot" olarak kalan bu pantolunun asıl markası pazarda tutunamaz. Bir süre sonra tekrar üretime geçseler de 1992 yılında üretime tamamen son veriliyor.

Şimdi biraz düşünelim. Kot hepimizin marka isimlerinin yanında "blue jean"i anlatmak için kullandığımız bir kelime (Mavi kot, Levi's kot gibi), hatta öyle ki TDK sözlüğüne bile girmiş durumda. Varlığını sürdürmemesine rağmen dilimize yerleşmiş. Marka olarak ise Türkiye'deki sektöre girdiği dönemde ilk ve tek olduğu da kesin. Marka olarak da görüldüğü üzere yer etmiş. Tüketimi yüksek bir ürün ve haliyle büyük bir pazar. Peki bütün bunalra rağmen neden olmadı? İki kez denenmesine rağmen neden tutunamadı pazarda "kot"?

Biraz toparlayalım: Markanın başarısı pazarda ilk olmasıyla, bilinilirliğini en üst düzeyde tutup tüketicinin zihninde iyice yer etmesiyle ölçülebilir ama bunlar markanın başarısının sürekliliğinde yeterli değildir. Çünkü sizin geldiğiniz kalite standartlarına ve marka bilinirliğine diğer markalar da büyük bir ekonomik destekle ulaşabilir. Hatta büyük bir ekonomik desteğe ihtiyaç olmayabilir de. Verdiğim örneklerde olduğu gibi de "tek ve ilk olmak" büyük bir avantaj olsa da yeterli olmayabilir.

Şimdi gelelim varmak istediğim noktaya. Bence, bir markanın varlığını sürdürmesi, bilinilirliğini sürekli tutması, pazar payını arttırması ve gerçek bir marka olması için innovasyon (yenilik) gerekir. Yenilikçilik üzerine ayrıca yazılması gereken bir konu. Onu da bir sonraki yazıya saklayalım.

Marka Olmak ya da Olmamak (2)

2007-02-07T20:14:00.000+02:00

Türkiye’deki deterjan sektöründe birçok şirket var. P&G, Unilever, Henkel ve Hayat Holding bu sektörün liderleri. Tursil ile girelim bu sektöre. “Tursil” kelmesinin “deterjan” yerine kullanıldığını duymuşsunuzdur. Tıpkı “Selpak” ve bundan sonra vereceğim birkaç örnekte olduğu gibi. Şu an Tursil bir Henkel markası ve sektörde çok iyi bir yerde olduğunu söylemek mümkün değil. Aynı şekilde eskiden var olan “Vim” markasının da “temizlik tozu”nun yerine kullanıldığını hatırlıyoruz. Başka bir Pazar olan “yapıştırıcı” pazarındaki yapıştırıcı istemek yerine kırtasiyeden istediğimiz UHU ’yu da hatırlıyoruz sanırım hepimiz. Peki nerede şimdi bu markalar? Selpak’ın yaptığını bu markalar da başardılar zamanında ancak pazardaki yerlerinde yeller esmekte ya da listenin en üstündeki yerlerinin yerinde şimdi başkaları oturmakta.

Hala sorumuzun cevabını bulamadık. O zaman marka konusunda uzman olan bir başka ustaya kulak verelim: Hulusi DERİCİ. “Audi’de asla bulamayacağınız aksesuarlar” kampanyasından ya da Zeki Triko için yaptığı ve Atatürk’ü kullandığı akıl dolu “Güneşi özledik ” kampanyasından kendisini biliyoruz. 2003 yılındaki 2.Ankara Marka Konferansı’nda bu konuyla ilgili şöyle diyordu: “İlk olmak çok önemli değildir. Önemlidir, ama bu kadar önemli değildir, ama bir konuda ilk veya tek olmak...”

Hulusi Derici’ye göre markanın başarısı bir başka kriterle de sağlanabilirdi: tek olmak.

Bu noktada hepimizin aklına ilk gelen kurumlardan biri tabiki Microsoft. Ben Microsoft’un bir ürünü olan Microsoft Office ile bu konuya girmek istiyorum. Microsoft Office her geçen gün pazardaki payını arttırmakta, bu konuda hiçbirimizin şüphesi yok. Rakipleri StarOffice ve OpenOffice pek de iç açıcı durumda değiller. Ancak şöyle de bir durum var. StarOffice pek şanslı olmasa da OpenOffice oldukça yol katetmekte. Tıpkı diğer açık kaynak kodlu yazılımların kullanımdaki artış gibi OpenOffice’in kullanımında da ciddi bir artış var ve bana sorarsanız, Linux kullanımındaki artışın verdiği ivmeyle birlikte iyiden iyiye artan OpenOffice kullanımı 2.0 versiyonundaki yeniliklerle birlikte çok daha büyük bir ivmeyle iyice artacak. Microsoft’un diğer ürünlerinde olduğu gibi bu alanda da -neredeyse- tek olmak Microsoft’a yetmeyecek. Açık kaynak kodlu yazılımlar ve Microsoft arasındaki ateşli savaşı anlattığım yazıyı buradan okuyabilirsiniz.

Gelecekle ilgili öngörülerde bulunarak bu noktada bir karar vemek anlamsız ve yanlış olur. O zaman geçmişe bakıp “tek olmak” ne kadar yeterli onu sorgulayalım.

Lazer Yazicinizdaki Gizli Kodlar

2007-01-29T16:25:00.000+02:00

Bugun size Amerikan Gizli Servisi'nin bir detektiflik yonteminden bahsedecegim. Hem de oyle e-postalarla dolasan komplo teorileri gibi degil, en sahicisinden. Kaynaklarim da cok guvenilir. MSN'in bilgisayarinizdaki dosyalari CIA'e gonderdigine inaniyor musunuz? Inanmayin. Ama renkli lazer yazicinizin sizin takip edilmenize yol acabilecegine inanabilirsiniz.
Efendim meselenin ozu su: Amerikan hukumeti renkli lazer yazici ureten firmalardan kucuk bir ricada bulunmus. Bu ricaya uyan firmalarin renkli yazicilari bastiklari dokumanlarin uzerine gozle gorulemeyen sari renkli kucuk noktalar basiyorlarmis. Bu noktalar gizli bir kodlama yontemiyle dokumanin basildigi tarih, saat ve yazicinin seri numarasini iceriyormus. Eger renkli lazer yazicinizdan cikardiginiz kagidi mavi isiga tutup bir buyutec yardimiyla incelerseniz bunlari siz de gorebilirsiniz. Basilan noktalar cok kucuk ve sari renkli oldugu icin bunu ciplak gozle gormek mumkun degil. Fakat uygun ekipman ve yazilimla bunlari okuyup analiz etmek mumkun.
Gizli servis bu uygulamanin evrak sahteciligi veya kalpazanlik gibi suclarin faillerini bulmaya yaradigini soyluyor. Tipik bir senaryo soyle isliyor: Ele gecirilen sahte para veya bilet uzmanlar tarafindan inceleniyor. Gizli noktalar yardimiyla yazicinin seri numarasi elde ediliyor. Buyuk ihtimalle yaziciyi satan firmada hangi seri numarali yaziciyi kimin aldiginin bilgisi oldugu icin sahtecilik yapilan yaziciyi kimin aldigi tespit ediliyor, boylelikle sahtecilik yapanlarin izi surulebiliyor. Hollanda'da bu yontem kullanilarak sahte tren bileti basanlar yakalanmis. Fakat tahmin edebileceginiz gibi bu ozelligin pek de masum olmayan baska pek cok kullanimi olabilir. Mesela Amerikan Sivil Ozgurlukleri Birligi 2001'den bu yana FBI'in 1100 dokumani bu yontemle takip ettigi ve bu dokumanlar icinde GreenPeace gibi zararsiz orgutlerin dokumanlarinin da bulundugunu acikladi.
Bu teknolojiyi kesfeden "Electronic Frontier Foundation" bu konuda ciddi bir arastirma surduruyor. Bu sayfada hangi model yazicilarin bu noktalari bastigini, bu noktalarin icerdigi bilgilerin nasil okunabilecegine iliskin bilgiler var.
Dogrusunu isterseniz birisi bana renkli yazicilarin her sayfaya gizli kodlar bastigini soylese katila katila gulerdim ama kanitlar cok acik. Haberi okuyunca kendimi James Bond filminde gibi hissettim.

Marka Olmak ya da Olmamak (1)

2007-01-23T22:30:00.000+02:00

Bir kağıt fabrikasının açılışında konuşmacı şöyle haykırıyordu: “Yeni bir Selpak farikasının açmaktan büyük mutluluk duyuyoruz.” O da dahil kimse büyük hatanın farkında değildi. Çünkü herkesin bilinçaltında kâğıt mendil ile “Selpak” eşittir işaretinin sağında ve solunda yer almaktaydı.

Eskiden “üretirim, satarım” mantığı vardı. Herkes ürettiğini de satardı. Bu büyük olasılıkla talebin arzdan çok daha büyük olmasındandı. İnsanların alım güçleriyle de bağlantılıydı tabiki. Odaları kaplayan ilk bilgisayarlar oldukça pahalıydı mesela. Ancak ortada bilgisayar üreten de çok şirket yoktu. Bir IBM vardı.

Bir tek alım gücüne veya arzın talepten az olmasına bağlamak da yanlış olur bu durumu. Tabiki üretici sayısının az olması, rekabetin aşağı seviyelerde olması da bu durumda bir etken. Oysa günümüzde her alanda bilgiye erişimin kolaylaşması ve bilginin her geçen gün hızla artması, hem her alandaki “yapılabilirliği” arttırmakta, hem de aynı oranda pazarlardaki rekabeti körüklemekte. Peki aynı pazarda birçok ürün varken bazılarının aklımızda bu denli yer etmesi, hatta markanın ürünle eş değerde tutuacak kadar yerleşmesi nedendir?

Koç Holding’in mobilya pazarındaki şirketi Arstil‘in kurucularından Ahmet Öz, katıldığım bir konuşmasında şöyle diyordu. “Pazarda ya ilk olacaksınız, ya da ilk olabileceğiniz bir pazar oluşturacaksınız, ya da bunları yapamıyorsanız en iyi olacaksınız.”
IBM bildiğiniz gibi ilk kişisel bilgisayarı üreten şirket. Sektörde uzun yıllar liderliğini sürdürmüş, hepimizin evine bilgisayarı sokan şirket. IBM, uzun süre sürdürdüğü sektör liderliğini 2000li yılların başında HP’ye kaptırmaya başlamasıyla birlikte “karlılığını kaybettiğini” düşündüğü için sektörden ayrıldığını açıkladı. Daha sonra 10 milyar dolara bütün PC ayağını Lenova adlı Çin şirketene satıp artık kurumsal sektöre odaklanacağını duyurdu. IBM oluşturduğu pazardan bu şekilde ayrılan ilk şirketti.

Demek ki ilk olmak her zaman başarıyı getirmemekte. Yepyeni bir pazar oluşturmak da yetmemekte. Öyleyse Ahmet Öz’ün belirttiği “ilk olmak” kuralını gerçekleştiremediysek “en iyi” olmalıyız. Peki bu nasıl olacak? En iyi olmak yeterli olacak mı?

Şimdi IBM ile başladığımız marka örneklerini önce biraz arttıralım. Sonra da sorduğumuz soruların cevaplarını arayalım.

Selpak sektöründe marka ismini ürünün ismiyle müşterinin bilincinde eş değerde tutabilmiş bir marka. Kağıt mendil sektöründe Türkiye’deki ilk marka. Hepimiz büfeden, marketten kağıt mendil isterken çoğu zaman “selpak alabilir miyim?” diye istiyoruz. Evet, Selpak aklımızda iyice yer etmiş, sektöründe en iyi marka. Peki en iyi ürün Selpak mı? Bunu belirlemek oldukça zor. Kalitesi ve ürünün niteliği konusunda çok fazla sorunumuz yok. Müşteri memnuniyeti en üst düzeylerde. Ancak, aynı kalitede ve düzeyde başka ürünler de bulabilmek mümkün. Peki “en iyi olmak” ve “ilk olmak” yetmiyorsa nedir Selpak markasının başarısının ardındaki sebep? Ürün ismiyle markanın ismini müşterinin zihninde eş değerde tutturabilmek, hatta ürünün isminin yerine markanın ismini kullandırabilmek mi?

Turkiye'den neden YouTube cikmiyor?

2007-01-13T15:21:00.000+02:00

Efendim neden Turkiye'den YouTube benzeri yeni teknoloji eseri cok para kazanan bir sirket cikmiyor? Bunu kime sorsaniz farkli cevap alirsiniz. Kimisi Turkiye'nin internet altyapisinin kotu oldugu icin diyecektir, kimisi yaraticilik ve girisimcilik eksikliginden bahsedecektir. Kahvehaneye gidip sorsaniz bizim milletimiz calismayi sevmiyor da o yuzden cikmiyor gibi bir cevap bile alabilirsiniz. Neden cikmadigini isterseniz YouTube'in kurulus hikayesini kullanarak kendimce aciklamaya calisayim.

YouTube, PayPal'in uc eski calisani tarafindan kurulmus, bunlardan ikisi bilgisayar muhendisi, biri de tasarimciymis. Kendileri kucuk bir sermayeyle ise baslayip Mayis 2005'te sitenin ilk gosterimini yapmislar. Tamam buraya kadar gayet yaratici bir fikir ve cok emek var. Ama bana sorarsaniz asil hikaye bundan sonra basliyor: Kasim 2005'te risk sermayesi sirketi Sequoia Capital YouTube'e 3.5 milyon dolarlik yatirim yapmis. Daha sonra ilk tepkilerin olumlu olmasi uzerine Nisan 2006 da bir 8 milyon dolar daha yatirmis. Sonra sirket o kadar hizli buyumus ki internetin 10. en populer sitesi bile olmus ve Ekim 2006'da Google tarafindan 1.6 milyar dolara satin alinmis.

Bence bu hikayedeki kritik nokta ve YouTube'in basarili olmasinin sebebi risk sermayesi sirketlerinin Amerika'da cok yaygin olmasi. Risk sermayesi sirketi, cok iyi bir fikri olan insanlarin kurmak istedigi sirketlere sermaye yardimi yapip ortak olan daha sonra bu sirketler buyudugunde gerceklesen satistan yatirdigi paranin katlarini kazanan sirketler.

Risk sermayesi sirketlerinin bir ulkede cokca var olmasinin temel sebebi de o ulkenin buyuk bir sermaye birikimine sahip olmasiyla alakali. Eger bir ulkede montaj veya insaat isi yapmak yuksek teknoloji isi yapmaktan daha cok para kazandiracak bir is ise o ulkede ne yapsaniz yuksek teknolojiye dayali yaraticiligi arttiramazsiniz. Zamanla bizim de ekonomimiz buyudugunde bu gibi sirketlerin artmaya baslacagini dusunuyorum. Yoksa bana sorarsaniz gayet yaratici bir milletiz.

Fiber Optik Aglar

2006-12-22T16:40:00.000+02:00

"Fiber optik aglarda veri tasinmasi uzerine calisiyorum". Benim tez konumu soranlara verdigim bu cevap cogu kisinin hic bir sey anlamadan basini sallamasiyla karsilaniyor. Birisi bana tez konumu sordugu zaman keske kablosuz aglarla ilgili calisiyor olsaydim ve herkese ADSL modemlerinden ornek verseydim diye az uzulmuyorum dogrusu. Aslinda fiber optik kablolar da internete bagli bir insanin hayatinda kablosuz aglardan daha az oneme sahip degil ama ne yazik ki bunu anlatmak cok daha zor.

Uzun mesafeli ve yuksek kapasiteli veri tasimalari icin fiber optik kablolar cok ucuz ve guvenli bir yontem. Sehirlere dosenmesi masrafli oldugu icin simdilik evlere kadar gelmese de ulkeler hatta kitalar arasi kullanilan tek teknoloji cunku tek bir fiber optik kablo en yeni teknolojiler sayesinde saniyede 14 Terabit (14 milyon Megabit) veri tasiyabiliyor. Iste bu yuzden sagdaki adamin elinde tuttugu kablolar tum gezegenin ihtiyac duydugu veriyi tasiyacak kadar cok kapasiteye sahip. Siz yurtdisindaki bir siteye girdiginiz size gelen bilgiler muhakkak bir fiber optik kablodan geciyor.

Bu teknoloji cok guzel gibi gozukse de aslinda telekom sirketleri sizinle ayni fikirde olmayabilir. Nedeni icin biraz geriye donelim: 90'li yillarin sonlarina dogru, internet kullaniminin yayginlasmasiyla birlikte herkes internet sektorunde cok buyuk potansiyel gormeye basladi. Bunun sebebi internet trafiginin her 100 gunde iki katina yani yilda yaklasik 8 katina ciktigi dair inancti. Aslinda yanlis olan bu tahmin pek cok kisinin de isine geldi: Yeni sirket kuran girisimciler boylelikle risk sermayesi sirketlerini ikna edebiliyorlar, bilim adamlari arastirmalarinin ne kadar onemli oldugunu vurgulayabiliyorlardi. Iste bu tahmine dayanarak pek cok telekomunikasyon sirketi yerin altina gerekenden cok daha fazla fiber optik kablo dosedi. Zaten fiber optik kablo dosemenin maliyetinin cogunu insaat giderleri olusturdugu icin sirketler bir defa kazinca kendilerine uzunca bir sure yetecek kadar kablo dosediler.

Zaman icinde bu tahminin yanlis oldugu ortaya cikti ve bunun bedeli cok agir oldu. Internet trafigi yilda sekiz kat degil aslinda iki kat artiyordu ve dalgaboyu bolusumlu cogullama (wavelength division multiplexing) teknolojisiyle bir fiber kablonun veri tasima kapasitesi 100 kat kadar arttirilabilmisti. Iste bu yuzden bazi yerlerde fiber optik kablo arzi talebin otuz katina cikti ve sirketler kar edemeyip bir bir iflas etmeye basladilar. 2002 yilindaki dot com krizinin en buyuk sebeplerinden biri de iste buydu. Su anda bile yeraltina dosenmis fiber optik kablolarin %70'inin kullanilmadigi tahmin ediliyor ve internet baglantisi Turkiye'de olmasa bile Dunya'da bu yuzden bu kadar ucuz.

Iste aslinda hayatimizda dogrudan yer almasa da fiber optik kablolarin teknoloji dunyasindaki yeri boyle. Fakat zaman icinde bakır kablolarin tasima kapasitesi yetmemeye baslayip optik donusturuculerin maliyeti azaldiginda evlerde de internet baglatisi icin fiber optik kablolar kullanilmaya baslayacak. Iste o gun eger hala bu islerle ugrasiyor olursam, gogsumu gere gere fiber optik aglar uzerine calisiyorum diyebilecegim.

Biraz ilgisiz olacak ama bahsetmeden gecemeyecegim: Fiber optik kablolar veri tasinmasi disinda da kullanilabiliyor. En ilginc orneklerinden bir tanesi ise solda resmini gordugunuz sistem. Bu sistemde disaridaki bir canak yardimiyla gun isigi toplanip fiber optik kablolarla binanin icine tasiniyor ve iceriye elektrikli aydinlatmanin yaninda gun isigi da veriliyor. Hem elektrikten tasarruf hem de gun isiginin insan uzerindeki olumlu etkilerinden faydalanma. Yayginlasirsa buyuk binalarda calisan insanlara gun dogabilir.

Elektrik Su ve bir de Bilgisayar Faturasi

2006-12-14T22:25:00.000+02:00

"Bence dunya pazari icin bes tane bilgisayar yeterli olacaktir". IBM eski baskani Thomas John Watson'a ithaf edilen bu soz soylenmis en aptalca sozler listesi icinde size de muhakkak gelmistir. Fakat bu sozun aptalligina karar vermeden once bir kere daha dusunun.
Oncelikle icinde sekiz kisi calisan bir ofis hayal edin. Bu sekiz kisinin de onunde bir bilgisayar var. Yani her bilgisayarda bir islemci oldugunu dusunursek bu ofiste sekiz islemci var. Simdi de bu sekiz islemciyi onlardan alip bir tane sunucuya koydugumuzu ve her calisana bu sunucuya bagli calisan islemcisi olmayan ya da cok gucsuz olan bir tane terminal verdigimizi dusunun. Hatta sabit disklerini de bilgisayarlardan alip sunucuya koyalim. Boylelikle bu bilgisayarlar sadece kullanicinin klavye ve faresinin hareketlerini sunucuya gonderecek ve sonuclari sunucudan alip kullaniciya goruntuleyecek bir "az akilli" makine haline gelsin(thin client). Peki bunu niye yaptik? Simdi bu ofisteki dort kisinin Internette dolasmak gibi islemci acisindan "hafif" bir is yaptigini, digerlerinin de yazilim derlemek gibi "agir" bir isle ugrastigini varsayalim. Hafif islerle ugrasanlarin kullandigi islemci gucu toplamda bir islemci bile gerektirmeyecektir. Boylelikle agir islerle ugrasan diger dort kisi kalan 7 islemcinin gucunden faydalanabilir. Hatta, bu sekiz islemcili sunucu hafif islerle ugrasan 16 kisiye hizmet verebilecek bir hale gelebilir.
Peki bu senaryoyu niye yazdim? Niyetim hayal gucunuzu zorlamak degil, bir bilgi islem yontemini aciklamak. Bu anlattigim yontemle islem kaynaklarinin daha verimli kullanilmasi saglanabilir. Mesela bir kisisel bilgisayar islemcisi bir gunun %99'unda bosta bekliyor. Eger bahsettigim gibi bir sistem olsaydi belki de 20 kisi icin bir bilgisayar maliyeti yeterli olacakti.
Simdi bu hayali biraz daha devam ettirelim. Simdi de bir sehirde yasayan herkesin evlerine kadar gelen fiber optik kablolar sayesinde saniyede 10 Gb hizla internete baglandigini dusunelim. Ayrica, her evde bir tane "az akilli" bir terminal olsun ve bu terminal dunyadaki bes buyuk bilgi isleme sirketinin birinden hizmet alsin. Insanlar kullandiklari islemci gucu ve depolama miktari kadar para odesinler. Guclu bilgisayar isteyenler (mesela oyuncular) cok para odeyip daha hizli hizmet alsinlar, chat yapacagim diyenler de az para odesin. Sonucta da bilgi islem de elektrik, su ve dogalgaz gibi kullandigimiz kadar odedigimiz bir hizmet haline gelsin. Gordugunuz gibi belki de dunya icin bes bilgisayar degil de belki bes bilgi islem sirketi yeterli olabilir.
Emin olun bu hayali ilk ben kurmadim. Aslinda buna benzer dusunceler uzun zamandir konusuluyor fakat bugune kadar gerceklesmedi. Bir grup arastirmaci bunun hic bir zaman mumkun olmayacagini bir grup ise zamanla mumkun olacagini dusunuyor. Ozellikle cok hizli internet baglantisinin kullanilabilir olmasi ile buna benzer kavramlar hayatimiza girebilir.
Su anda Amazon ve Sun para karsiligi islemci hizmeti veriyorlar. Amazon 1 islemcisini 1 saat kullanmak icin 10 cent, Sun ise 1 dolar istiyor. (Gordugunuz gibi piyasa pek oturmus degil) Fakat bu hizmetler simdilik siradan kullanicilari degil de cok yogun islemci gucu isteyen isler yapan firmalari hedefliyor. Mesela Pixar gibi animasyon sirketleri hazirladiklari animasyonlarin rendering islemi sirasinda cok fazla islemci gucune ihtiyac duyuyorlar. O yuzden belki de bilgisayar satin almak yerine islem gucu kiralamayi tercih edebilirler.
Her sey guzel de gelecekte elektrik, su faturalarinin yanina bir de bilgisayar faturasi gelmesi nasil olur bilmiyorum. Hele "bilgisayarlarin kesilmesine" dayanabilecegimi sanmiyorum.

Not 1: Boylelikle size farkettirmeden tez calismamin altyapisini anlattim. Ben bu tip uygulamalarda optik aglarin kullanimini inceliyorum.
Not 2: IBM eski baskani hic bir zaman boyle bir soz soylememis. Zaten adam salak olsa IBM'e baskan olamazdi.

Bilgi Çağının En Ateşli Savaşı: Microsoft versus GPL

2006-12-10T19:52:00.000+02:00

Microsoft ile açık kodlu yazılımların savaşı tarihlerdeki savaşlar kadar 'ateş'li olmasa da en az onlar kadar ihtiras ve yayılımcı bir politikayla dolu. Son yıllarda bu savaş iyiden iyiye kendini hissettirir oldu. Özellikle Microsoft'un tam Netscape'ten kurtuldum dediği bir zamanda Netscape mühendisleri tarafından kurulan Mozilla Vakfı'ndan çıkan Mozilla Firefox'un IEye ciddi bir rakip olarak çıkması ve bu iddiasını istatistiklerle de desteklemesinin ardından bu savaş iyice ayyuka çıkmış durumda. Mozilla Firefox’un 2.0 versiyonun neredeyse IE 7.0 ile aynı anda çıkması bu savaşı daha da ateşli bir hale getirdi. Her ne kadar he iki taraf da bunun sadece bir tesadüften ibaret olduğunu söylese de Microsoft’un IE’nin yeni versiyonunda Firefox’un bir önceki versiyonunda bulunan bütün özelliklerle birlikte, yeni versiyonundaki bazı özellikleri de eklemesi Mozilla Vakfı’nın çalışmalarını çok ciddiye aldığının bir göstergesi. Öte yandan Mozilla Vakfı da IE 7.0’ın kendi çalışmalarına bir alternatif oluşturabildiğini görmüş olmalı ki Firefox’un 3.0 versiyonuyla ilgili çalışmaları başlattıklarını, çok farklı fikirleri olduğunu ve 2007 içinde hazır olacağını duyurdular. Bu arada CNet’in yapmış olduğu karşılaştırmadan Firefox’un ezici bir üstünlükle çıktığını belirtelim.
IE vs Mozilla Firefox savaşın en ateşli cephesi olarak görülse de aslında değil. Böyle görünmesinin sebebi, uzun yıllar sonra açık kaynak kodlu yazılımların kazandığı en büyük zaferin bu olması ve bu cephedeki haberlerin daha çabuk yayılması. Açık kaynak kodlu yazılımların ciddi destekçileri var ve bu konuda kullanıcıların da desteğini almayı iyi biliyorlar. Zaten Firefox’un yeni versiyonun çıkışında da 1 milyon gönüllünün katkısı olduğu açıklandı ki bu desteğin büyüklüğünü de gözler önüne seriyor. Geliştiriciler tarafında çok fazla destek var ama asıl kritik nokta kullanıcı tarafın yazılımı kullanması. Çünkü geliştirme konusunda açık kodlu yazılımlar hızla iyiye gidiyor olsa da Microsoft’un 2005 yılı içinde harcadığı 7 milyar dolarlık ArGe bütçesi onların da ne kadar güçlü olduğunu göstermekte. Daha iyiye gitme konusunda her iki taraf da hızla ilerlemekte. Unutulmaması gereken nokta, bir programın kullanılabilmesi için minimum gereklilikleri sağlamakla birlikte üzerine ne kadar iyi ek özellikler sunduğu. Bu açıdan bakıldığında Mozilla Firefox bu büyük yükselişini ayrı olarak geliştirilen eklentilerine borçlu olduğu görülebiliyor. Zaten bunu fark eden Microsoft da aynı eklenti uygulamasını IE 7.0 için uygulamaya başladı bile.

Aynı bakış açısıyla en ateşli cephe olarak görülen internet tarayıcısı pazarından asıl ateşli taraf olan işletim sistemi tarafına geçelim. Linuxun Windows karşısında çok fazla zaferi olmadığı aşikar. Bunun en büyük sebebi de aslında işletim sistemlerinin mantıklarının temelindeki prensip. İşletim sistemleri başlı başına bir yazılım olmaktan öte üzerlerinde program çalıştırmaya yarıyorlar. Bu gerçekten yola çıkıldığında üzerinde en fazla ve en uyumlu program çalıştırabilen Windows’un uzak ara önde olması öngörülebilecek bir durum. Ancak bu temel prensip gelecekte bu kadar işlemeyebilir. Özellikle artık masaüstü programlarının web ortamına taşınmasıyla birlikte işletim sisteminden beklentiler gittikçe azalabilir (Google Docs&Spreadsheets, Google Notebook, netFTP etc.). Ayrıca olayın görsel boyutu da artık Linuxta daha cazip bir hale gelmeye başladı. İlk başlarda birkaç çeşit linuxta bulunan özellikler artık standart olmaya başladı. Örneğin Sun Microsystems’ın “Project Looking Glass” olarak 2005 yılında duyurduğu yeni işletim sistemi projesinde de en büyük özellik olarak göze çarpan 3D masaüstü, Linuxta artık daha da gelişerek sıradan bir özellik olma yolunda hızla ilerliyor. Bu da kullanıcıları kendine çekiyor. Ayrıca sadece Linux üzerinde çalışan teknik programlar da mevcut. 2004 yazında Siemens’in de içinde bulunduğu 9 büyük kuruluş makinelerinde açık kod yazılımlarını kullanma kararı alıp Microsoft’a göz dağı vermişlerdi. Aynı şekilde çeşitli devlet kuruluşları Microsoft Office yerine OpenOffice.org kullanma kararı alabileceklerini söyleyerek Microsoft’u tedirgin etmişlerdi aynı tarihlerde. Ancak Bill Gates’in kişisel girişimleri sonuçlarını da vermişti o dönemlerde.

İşletim sistemi bu savaşın en kritik noktası çünkü işletim sistemi diğer program tercihlerini de belirliyor. Ayrıca Microsoft’un dolaylı olarak ve doğrudan en büyük gelir kaynaklarından biri. Son zamanlarda, özellikle Uzak Doğu’da, hızla artan Linux işletim sistemli bilgisayar satışları Microsoft’un bir adım atmasına sebep oldu. Microsoft daha basit olarak tasarlanan Microsoft XP Starter Edition’ı yaygınlaştırmak için çalışmakta. Daha ucuza satılan bu işletim sisteminin Türk Telekom’un son kampanyasında da kullanıldığı dikkatinizi çekmiştir.

Bu konudaki bir başka gelişme de tabiki PARDUS. Tübitak tarafından geliştirilen açık kaynak kodlu bir yazılım İlk versiyonu Ocak 2005’te yayınlanan PARDUS. 2007’ye çok hızlı girmeye hazırlanıyor. Sloganları da bütün bu savaşın en güzel tanımlayanlardan: “Özgürlük için...”. Her yönüyle kullanıcıları çekecek gibi görünen PARDUS, oldukça gelişmiş bir yapıyla çıkıyor karşımıza.

Tek açık kodlu yazılım savaşı tabiki bu alanlarda verilmiyor. Her alanda çeşitli şirketlere karşı böyle yazılımlar mevcut. İşin özünde aslında monopol olup tepki çeken şirket profilleri var. Monopol olmak her zaman tepki çekiyor. Microsoft da en büyük monopol kuran şirket olarak görülüyor. Diğer sektörlerde bu kadar monopol bir yapı bulmak oldukça zor. Zaten Microsoft’un en zengin ‘ülkeler’ sıralamasında ilk 10’a girmesi de bir rastlantı değil. ERP alanına da Axaptayı satın alarak giren Microsoft her ne kadar henüz pazarlarında başka bir monopol kuran SAP ve Oracle’a rakip olamasa da zamanla daha iyiye gidecek gibi görünüyor. Böyle bir pazarda bile SAP ve Oracle’a rakip olarak geliştirilmeye çalışılan açık kaynak kodlu yazılımlar bulmak mümkün. Ancak şimdilik sadece küçük iş yerlerine hizmet verebilecek yapıdalar. Zaten böyle bir sistemi kurmak bir işletim sistemini kurmaktan çok daha zor ve daha uzun zamana ihtiyaç var.

Güncelleme [14.12.2006]: Bugün okuduğum bir yazıda açık kodun mobil arenada da boy göstermeye başlayacağını öğrendim. Bildiğiniz gibi standart arayüzlerden ayrı olarak mobil alanda Windows Mobile ve Symbian olarak iki işletim sistemi var. Tabiki bu iki işletim sisteminin de bilgisayarlarda olduğu gibi farklı arayüzleri mevcut: Windows Mobile 5.0 PPC Phone, Windows Mobile 5.0 Smartphone, Symbian Seri 60, Symbian UIQ. İlk linux ile geliştirilen cep telefonu arayüzleri açık kaynak mobil iletişim platformu OpenMoko ve grafik kartlarıyla bilinen FIC ortaklığıya bu yıl başlarında piyasada olacakmış. İlk cep telefonu ise Neo1973. Arayüzün oldukça başarılı olduğunu söyleyebilirim. Ayrıca aynı bilgisayarlardaki gibi akıllı telefonlarda da fiyat konusunda bir düşüş yaşatacak sanırım. Çünkü 1000 YTL üzerindeki fiyatların aksine Neo1973 350$ gibi standart telefon fiyatıyla satışa çıkacakmış. Telefonlarını yenilemek isteyenlere duyurulur.

Spam Hakkinda Bilmek İstemedikleriniz

2006-12-03T14:42:00.000+02:00

Istenmeyen e-postalar, ya da ingilizce adiyla "spam mail"ler hayatimizin bir parcasi halina geldi. Kullandigim butun filtrelere ragmen ben her gun bir kac tane spam silmek zorunda kaliyorum. Biraz arastirma yapinca spam postalarin silmek zorunda oldugumuz bir kac postadan cok daha fazla anlam ifade ettigini farkettim. Mesela, bana su siralar surekli borsada bir hisseyi almami ya da satmami soyleyen renkli resimlerle bezenmis mailler geliyor. Once neden resimli mailler geldigini anlatayim: Pek cok spam filtresi gelen postalardaki metne bakip belirli kelimeleri ariyor ve bir postanin spam olup olmadigini tespit ediyor. Fakat eger yazilari bir resim dosyasinin icine gomerseniz bunun tespit edilmesi neredeyse imkansiz hale geliyor. Bu yonteme karsilik gelistirilmis filtre yontemleri de var, mesela bir resim surekli gonderiliyorsa o resmi iceren postalar spam olarak isaretleniyor. Neyse benim anlatmak istedigim isin teknik tarafi degil spam konusunun insanlar uzerindeki etkileri.
Bu bahsettigim borsa ile ilgili postalar genelde islem hacmi dusuk olan hisselerle ilgili olarak geliyorlar ve dolandiricilar hisseyi almalari icin insanlara posta atmadan once dusuk fiyata bu hisseleri depoluyorlar. Ertesi gun kendilerine gelen postanin etkisiyle kisa yoldan zengin olma meraklisi insanlar hisseye hucum edince ellerindekileri yuksek fiyattan satiyorlar. Boylelikle epey yuksek kazanclar elde diyorlar. Insanlari uyarmak icin hakkinda spam gonderilmis hisselerin durumunu takip eden siteler var. Hatta bu postalarin hisse senetleri uzerine etkilerine ekonomi makalelerine konu olmus durumda.
Diger bir vaka ise spam postalar kullanilarak yapilan dolandiricilik olaylariyla ilgili. Dolandiricilik soyle isliyor: Dolandiricilar binlerce insana Nijerya'da (baska bir ulke de olabilir ama genelde Nijerya oluyor) yasayan bir milyoner olduklarini fakat paralarinin guvende olmadigini soyluyorlar. Milyon dolarlarini sizin ulkenize transfer etmenin karsiliginda size %10-20 gibi bir para vaad ediyorlar. Eger bir saflik yapar da karsilik verirseniz, once sizi bir guzel bu isin olacagina ikna ediyorlar, sonra da sizden bazi masraflar icin para istiyorlar. Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez deyip bunu da yaparsaniz paralari cebe indirip kaciyorlar. Bu yolla kandirilmis o kadar cok insan var ki 1997 yilinda yayinlanmis bir gazetede son 15 ay icerisinde Amerika'da bu yolla 100 milyon dolarlik dolandiricilik yapildigi yazilmis. Sasirtici bir sekilde bu dolandiricilik yontemi e-posta'nin icadindan once mektup ve faks yoluyla da gerceklesiyormus ve tarihi 1920'lere uzaniyormus. Daha trajik bir gercek ise bu servetin pesinden gidip Nijerya'da oldurulmus insanlarin da olmasi.
Elbette bu dolandiricik karsisinda pek cok yasal onlem de aliniyor. Nijerya'da pek cok kisi bu dolandiricilik sucu yuzunden tutuklandi. Dunyanin en meshur spam postacilarindan Jeremy Jaynes dokuz yil hapise mahkum edildi. Tahmin edilene gore bu kisinin aylik kazanci 750,000 dolar civarindaydi.
Son olarak bir kac ilginc istatik vereyim: Su siralar günde 55 milyar spam posta gönderiliyormuş, toplam e-posta trafiğinin %80'i spam e-postalardan oluşuyormuş ve spam postalarda adı geçen sitelerin %78'i Çin'deki sunucularda bulunuyormuş.
Yani demek istedigim spam deyip gecmeyin...

Sanal Hayat

2006-11-22T12:52:00.000+02:00

Son yıllarda bilgi teknolojilerinin ve mobil iletişimin inanılmaz bir hızla gelişmesi, bizlerin hayatına kısa bir süre öncesine kadar tahmin edemeyeceğimiz yenilikler getirdi. Hatta artık öyle ki bilginin hızına yetişemiyoruz. Durup soluklanmaya bile vaktimiz yok. Son yıllardaki bu gelişmelerle birlikte hayatımızda daha önce olamaz dediğimiz, tahmin bile edemediğimiz yenilikler de yaşanıyor ve hayatımıza bambaşka dünyalar giriyor, örneğin "Sanal Dünya". Sanal dünyanın bize getirdiği yenilikler artık hayal sınırlarını zorluyor. Her geçen gün yeni bir web sitesi popüler oluyor ve size bambaşka hizmetler sunuyor. Artık neredeyse sanal âlemde bulamayacağınız bir şey yok. Kısacası “yok” diye bir şey yok burada. O zaman bu âlemdeki yeniliklerden ve son eğilimlerden hatta süresini tamamlamak üzere olan eğilimlerden bahsedelim.
1999 yılında kurulan Blogger'ın yepyeni bir pazar oluşturmasıyla başlayan popüler günlük anlayışı, Google’ın 2003’te Blogger’ı satın almasıyla ve onu dot-com krizinden çıkarmasıyla birlikte önü kesilemez bir trend oldu ve artık her geçen saniye kurulan 2 günlükle tahmin edilemeyecek bir hızla büyüyor. Hatta şirketler buradaki büyümenin ve etkileşimin farkına varmaya başladılar ve piyasaya sürdükleri ürünlerin artık bloglarını da yapıyorlar. Alanlarında çok tanınan yazarlar ve iş adamları kendi günlüklerini açıyorlar. Gelişmeler ve yenilikler, başka yenilikleri tetikliyor. "Ben tek başıma yazmaktansa toplu bir hareketin içinde olmak istiyorum" diyenler de komünite siteleri tercih ediyorlar. Pilli network üyesi siteler bunların en popüler olanları. Bu sayede hem yazarlar hem de okuyucular buradan para da kazanıyorlar. Bloglar artık başlı başına bir derya oldu ancak bu kadar blog arasından da sitenizin fark edilmesi başka bir sorun artık. Tabi bu umurunuzda olmayabilir de. Çünkü artık bu trend o kadar patladı ki fark edilmek imkansız bir hal alabilir. “Postmodern hayatın popüler günlük anlayışı” olarak tabir edilen blog siteleri artık internet servis sağlayıcıları için sıradan bir hizmet oldu. MSN’in MySpace’i, Google’ın Blogger’ı derken bu sitelerdeki kişileri birleştirmeyi amaçlayan MyBlogLog sitesini de Yahoo! satın almaya karar verdi. Bu adımdan sonra artık Bill Gates'in "dot-com balonunun tekrar şişmeye başladığı" ile ilgili yaptığı açıklamaya kişisel anlamda katılmamak mümkün değil. Zira YouTube'e ödenen para 'bir web sitesinin değeri o rakamı bulur mu' sorgusunu beraberinde getiriyor. Google'ın bu satın almayla birlikte değeri 130 milyar doları aştı. Ancak Google'ı artık sanal alemdeki Japonlar olarak nitelendirsek de yanlış bir hamle yapmış oldukları konuşulmakta ve eğer öyleyse bu onlara pahalıya mal olacak gibi görünüyor.
Blogları bir kenara bırakırsak –ki bırakmazsak çok daha uzayacak- sanal âlemde her geçen gün yepyeni siteler yepyeni içerikleriyle bizi şaşırtıyorlar ve eminim bunu yapmaya devam edecekler. Artık varlıkları herkesçe bilinen sitelerden de örnek verecek olursak herkes için bir site bulmak mümkün. “Ben İstanbul’u fethedemedim ama evreni fethedebilecek kadar güçlüyüm” diyorsanız size hodri meydan diyen rakiplerinizin beklediği O-Game, “ben bir video çektim, çok güzel oldu, ben artık ünlü olmak istiyorum” diyorsanız YouTube –bu siteyle ilgili daha söylenecek çok söz var aslında-, “günlük hayatım bana yetmiyor, ben istediklerimi yapamıyorum, başka bir hayat istiyorum” diyenler için ikinci bir hayat sunan SecondLife, “ben çok unutkan oldum, artık hiçbir şeyi aklımda tutamıyorum ve hareketli bir hayatım var” diyenler için BackPack, “ben dinliyorum, herkes de bilsin istiyorum” diyenler için LastFM, “bu siteyi kimse bilmiyor ama çok güzel, hemen herkese haber vereyim” diyen sabırsızlar için lezzetiyle ünlü Del.icio.us, “ben çok güzelim ve bunu dünya alem görmeli” ya da “aman tanrım bu ne manzara” ya da “bende sanatçı ruhu var, bilen yok” diyorsanız Flickr, ve tabiî ki “bilmiyorum, nereden öğrenebilirim?” diye sormadık yer bırakmayanlar için aslında ilk durak olması gereken özgür ruhların ansiklopedisi Wikipedia size hizmet vermekten büyük mutluluk duyacaktır. Bütün bu siteler zaten bildiğiniz ve hemen hemen her gün kullandığınız sitelerdi büyük ihtimalle. Ancak her geçen gün yenileri eklenmeye devam ediyor. Taklitleri asıllarını yaşatsa ve artık “sözlük” kelimesini herkes EkşiSözlük ile bir tutsa da sanal âlem duracak gibi değil. Beklediğim o ki birgün kimsenin sözlüğü ihtiyacı olmayacak, belki de birgün Matrix’in felsefesinde yattığı iddia edilen bilgisayar âlemindeki yaşam, sanal da olsa, gerçek olacak.

Uçangaçlı Dönergeç

2006-11-22T10:35:00.000+02:00

Sonunda memleketimiz mucitleri icad ettikleri sonsuz enerji makinesiyle vatanımızı dış borç batağından kurtarmayı başaracaklar(!). Hürriyet Gazetesi'nin de manşetten verdiği habere göre Erke adlı bir şirket "Erke Dönergeç" adını verdiği bir sonsuz enerji makinesi icat ettiğini açıkladı. Haberde anlatılana göre gizli tutulan bu icadın temelleri şu anki bilim literatüründe bulunmuyormuş ve uygun görülen bir zamanda insanlığa açıklanacakmış.
İsterseniz tarih boyunca farklı zamanlarda icad edildiği iddia edilen sonsuz enerji makinelerini bir gözden geçirelim sonra da bu son icad hakkında yorumumuzu yapalım. Tarihte bilinen ilk sonsuz enerji makinesi icatlarından biri 13 yüzyılda Fransız mimar Villard de Honnecourt tarafından gerçekleştirilmiş. Bir tekerin etrafına asılı olan çekiçlerden oluşan bu sistem, her zaman tekerin bir tarafında diğer tarafından fazla çekiç olacağı ve böylelikle sonsuza dek doneceği düşüncesiyle yapılmış. Daha ilerleyen zamanlarda Leonardo Da Vinci'nin de buna benzer dengeye gelmeyen tekerlekler üzerine çizimleri var. O zamanlardan bu zamana kadar da yüzlerce buna benzer iddia ortaya atılmış. Tüm listeyi burada bulabilirsiniz ama yakın tarihlerde olanlardan bazılarına bakacak olursak: 1996 yılında Stanley Meyer suyla çalışan araba yaptığını iddia etmiş. Hatta bazı yatırımcıları da buna ikna edip bir demostrasyon bile yapmış. Fakat daha sonra bu cihazın çalışmadığı anlaşılınca mahkeme tarafından yatırımcılara geri ödeme yapmaya mahkum edilmiş. Bir baska örnekte ise Michael J. Marshall adında bir mucit enerji kullanmayan bir elektromanyetik motor icat ettiği iddia etmiş. Hatta icadının 64 ülkeden teklif aldığını açıklamış. Daha sonra bu kişinin oto hırsızlığı ve dolandırıcılık suçundan 1998 yılında hapisten çıktığı ortaya çıkmış.
Bu konuyla ilgili o kadar çok örnek var ki saymakla bitmez. Bu örneklerin bazıları da patentli örnekler (Bir ürünün patent almış olması onun doğru çalıştığı anlamına gelmiyor). Genel olarak bakarsak, bu icatları yapanlar dünyanın enerji sorununa çözüm bulduklarını iddia ederek heyecanlı bir şekilde ortaya çıkıyorlar ama incelendiğinde yapılan icatların tamamının enerjinin korunumu kanunu ihlal ettiği ortaya çıkıyor. (Soldaki kadeh nasıl sonsuza kadar çalışmıyorsa onlar da çalışmıyorlar.)
Tıpkı onlar gibi bizim mucit şirketimiz de Türkiye'yi ve insanlığı kurtaracağını iddia ediyor ama icatlarını öğrenemediğimiz için nerede yanıldıklarını bilmiyoruz. Ama herhalde dünyada bu kadar cok generalin olduğu bir tanıtım yapan baska bir şirket ve böyle bir icada inanan bu kadar çok general yoktur. Eh bu da bizim katkımız olsun.

RFID: Dost mu düşman mı?

2006-11-17T14:59:00.000+02:00

RFID teknolojisi sayesinde eşyalar üzerlerine monte edilebilen küçük bir yonga sayesinde uzaktan takip edilebiliyor. Yeni yaygınlaşan bu yongaların en önemli özelliği bir güç kaynağına (pil, batarya vs.) ihtiyaç duymamaları. Bu sayede gözle görülemeyecek kadar küçük olabiliyorlar.

Bu teknolojiyi bazı şirketler tedarik zinciri sistemlerinde hangi ürünün nerede bulunduğunu anlamak için kullanmaya başladılar. Mesela, Marks&Spencer kıyafetlerini, Avustralya Posta İdaresi ise taşıdığı mektupları RFID yongaları kullanarak takip edeceğini açıkladı.

RFID teknolojisinin daha eski versiyonu barkod teknolojisiydi, mesela Türkiye'deki kargo sirketleri gonderilerini üzerine barkod yapıştırarak takip ediyorlardı. RFID'nin avantajı ise barkod okuyucu gibi bir cihaz tarafından "görülmesine" gerek olmaması. Bu da şirketlerin işlerini daha hızlı yapmalarını sağlıyor. Ayrıca RFID yongalarının barkodlar gibi yıpranma tehlikesi de yok.

Bu teknolojiyle eşyaların yanısıra insanlar da takip edilebiliyorlar. 1998'de Malezya'nın başlattığı uygulamadan sonra 2006'da Amerika ve İngiltere de RFID yongalı pasaportlar üretmeye başladı. Böylelikle vatandaşlarının ülkeye yaptığı giriş ve çıkışları takip edebilecekler.
Daha da ilginç bir uygulama ise insan vucuduna bu yongaların yerleştirilmesi. 2004 yılında Meksika Adalet Bakanlığı'nda çalışan 18 kişinin vucutlarına güvenli odaya girişlerini kontrol etmek amacıyla yonga yerlestirmesi epey ses getirmişti.
Bu teknoloji ileride hükümetlerin veya büyük sirketlerin insanların hareketlerini izlemelerini sağlayabileceği gerekçesiyle bazı gruplardan büyük tepki topluyor. Karşıtlarının "casus yonga" adını taktıgı bu yongalar kullanılarak takip edilmeniz için vucudunuza bu yonganın yerleştirilmiş olması gerekmiyor. Satın aldığınız bir kıyafetin içine yerlestirilmiş bir RFID yongası sayesinde sizin haberiniz olmadan takip edilebilirsiniz. Bunun için sadece kimin hangi kıyafeti satın aldığının kaydedilmesi gerekiyor, bu da kredi kartları sayesinde oldukça kolay.
RFID teknolojisinin şirketlerin işini kolaylaştıracağı muhakkak, fakat bunun bizim de hayatımızı kolaylaştırmasını dileyelim. Anlaşılan bu teknoloji cok tartışılacak, bilim kurgu yazarlarına da epey malzeme çıkacak.

DVD Savaşları

2006-11-12T09:21:00.000+02:00

Son zamanların popüler konusu HD-DVD ve Blue-ray teknolojilerini duymayan kalmadı herhalde. Duymayanlar için söyleyelim: HD-DVD Toshiba’nın Blu-ray ise Sony-Panasonic konsorsiyumunun geliştirdiği daha yüksek depolama kapasitesi sağlayan diskler. Bildiğimiz DVD’ler tek yüzünde 5 GB veri depolayabilirken, HD-DVD’ler 15, Blu-ray diskler 25 GB veri depolayabiliyor.

Bu iki format arasında yıllar önce VHS ve Betamax arasında yaşanana benzer bir format savaşı var. (O savaşı VHS kazanmış, Sony’nin Betamax teknolojisi kaybetmişti). İki taraf da kendi geliştirdikleri teknolojinin en yaygın kullanılan teknoloji olması için dolayısıyla da patentlerden daha cok para kazanabilmek için uğraşıyor.
Aslında bu konuda belirleyici olan hangi formatın teknolojik olarak daha iyi olduğundan ziyade şirketlerin bu formatları kullanacak diğer şirketleri ikna etmesi. Mesela film yapımcılarının bir formatta karar kılmasi kullanıcıların mecburen bu formatı çalabilen araçlar almalarına sebep olacak. Bazı film stüdyoları HD-DVD için desteklerini belirtmiş olsalar da şu ana kadar yeni çıkan bütün filmler iki format icin de piyasaya sürüldü. (Görevimiz Tehlike 3 yeni nesil teknolojiler arasında 10,000 adet ile satış rekoru kırmış. )
Bu arada, hem Blu-ray hem de HD-DVD formatını çalabilme yeteneğine sahip bir video oynatıcı çip geliştirildi. Henüz iki formatı da okuyabilen araçlar olmasa da eğer böyle cihazlar geliştirilebilirse bu savaş sona erebilir. Fakat bunun için iki tarafın da ikna olması gerekiyor.
Daha da ilginç bir haber ise Warner Bros stüdyolarından geçen günlerde geldi. Bu arkadaşlar bir yüzü HD-DVD diger yüzü Blu-ray olarak kullanılabilen diskin patentini almak için başvurmuslar. Böylece aynı disk iki farklı oynatıcıda da çalınabilecek. Bu da işlerin rengini değiştirebilir.
Şirketler açısından durum böyle fakat kullanıcılar açısından olaya bakarsak sanırım zararlı çıkacağız. Bilgisayarlarımızda yüksek kapasiteli diskler kullanabilmek güzel. Fakat filmlerin görüntü kalitesi artsa da bunun insan gözü tarafından DVD’den ayırt edilemeyeceği ve bu teknolojilerin sadece eski oynatıcılarımızı atıp yenilerini almamıza sebep olacağı söyleniyor.